ترکمن صحرا، منطقهای با فرهنگ غنی و تاریخ کهن، میزبان بازیهای محلی متنوعی است که نه تنها به عنوان سرگرمی، بلکه به عنوان بخشی از هویت فرهنگی این قوم شناخته میشوند. این بازیها، که نسل به نسل منتقل شدهاند، نشاندهندهٔ روحیهٔ همبستگی، شجاعت و مهارتهای فیزیکی ترکمنها هستند.
**بازیهای محلی ترکمن صحرا**
در ادامه، به معرفی چند بازی محلی ترکمن صحرا، همراه با توضیح روش انجام و تاریخچهٔ هر یک میپردازیم:
**1. بازی “آی ترگ گون ترگ”**
این بازی که به معنای “ماه پنهان، خورشید پنهان” است، نشاندهندهٔ همدلی و تعاون در میان ترکمنهاست. در این بازی، بازیکنان به دو گروه تقسیم میشوند و با استفاده از مهارتهای فیزیکی و ذهنی، سعی در پنهان شدن و یافتن یکدیگر دارند. این بازی به دلیل طولانی بودن، به نوعی ورزش نیز محسوب میشود و باعث تقویت استقامت و همکاری میان بازیکنان میگردد.
**2. بازی “چئرلئق”**
در این بازی، بازیکنان به دو گروه تقسیم میشوند و هر گروه یک رهبر یا “خان” انتخاب میکند. سپس بازیکنان دو به دو نامهای مستعار انتخاب کرده و به گروهها میپیوندند. پس از تقسیمبندی، کفشها در محلی به نام “پلله” جمعآوری میشوند. گروه مدافع در دایرهای فرضی اطراف پلله قرار میگیرد و گروه حملهکننده سعی در عبور از میان مدافعان و رسیدن به پلله دارد. در نهایت، بازیکنی که به عنوان “چئرلئق” باقی میماند، نقش مهمی در تعیین برندهٔ بازی ایفا میکند.
**3. بازی “غوشاق”**
در این بازی، بازیکنان به دو گروه مساوی تقسیم میشوند و دو نفر را به عنوان رهبر گروه یا “خان” انتخاب میکنند. سپس، شالی به نام “غوشاق” را به هم میبافند تا محکم شود. گروهها در فاصلهٔ تقریبی ۲۰ متری از یکدیگر قرار میگیرند. گروهی که غوشاق در دست دارد، آن را به سمت فردی که پشت سر گروه مخالف قرار دارد، پرتاب میکند. اگر غوشاق به دست او برسد، شروع به زدن حریف میکند. حریف سعی دارد خود را به گروه مخالف برساند. اگر موفق به فرار شود، غوشاق را تحویل میگیرد و جای دو گروه عوض میشود. در غیر این صورت، بازنده باید از محل ضربه خوردن تا محل گروه مخالف به آنها سواری دهد. این بازی تا زمانی که یکی از گروهها به امتیاز ۱۰ یا ۲۰ برسد، ادامه مییابد.
**4. بازی “چورگ”**
این بازی نیازمند آمادگی بدنی بالا و توانایی فرار سریع است. بازیکنان به دو گروه تقسیم میشوند و با استفاده از مهارتهای فیزیکی، سعی در گرفتن یا فرار از یکدیگر دارند. این بازی به دلیل نیاز به استقامت و سرعت، به عنوان یکی از بازیهای محبوب ترکمنها شناخته میشود.
**5. بازی “آغوزکا” یا “گردو بازی”**
در این بازی، بازیکنان گردوها را دو به دو روی یکدیگر چیده و هر یک به نوبت با گردویی به نام “کل” یا “تیره” به گردوها میزنند. اگر نفر اول به گردوها زد و آنها را انداخت، برنده محسوب میشود و بقیهٔ بازیکنان باید به تیرهٔ او بزنند. هر کس موفق شد، صاحب همهٔ گردوها میشود؛ در غیر این صورت، نفر اول همهٔ گردوها را جمع میکند.
**6. بازی “چلیک مارکا”**
در این بازی، بازیکنان به دو گروه تقسیم میشوند و به دو تکه چوب نیاز دارند: چوب کوچک یا “چلیک” و چوب بزرگ یا “مارکا”. گروه اول، چوب کوچک را روی گودالی قرار میدهد و سپس با چوب بزرگ به زیر چوب کوچک میزند تا آن را به طرف بالا پرتاب کند. چوب هر یک از بازیکنان که مسافت بیشتری را طی کند، آن گروه برنده میشود. افراد بازنده باید به برندگان سواری بدهند.
**7. بازی “رزین کا”**
“رزین” وسیلهای چوبی به شکل Y است که نوار لاستیکی به دو سر انتهای چوب بسته میشود. بازیکن با گذاشتن سنگ لای لاستیک و کشیدن آن به طرف عقب، سنگ را پرتاب میکند و گنجشک شکار میکند.
**8. بازی “ریسمان بازی”**
این بازی نمایشی سنتی در مازندران، به ویژه در غرب استان، است. غالباً در مراسم عروسی برگزار میشود. ریسمانبازان دو نفر هستند: یک نفر به عنوان بندباز بالای طناب راه میرود و دیگری به نام شیطانک در پایین میایستد. بندباز بالای طناب با گذاشتن مجمع روی سر یا سوار شدن روی دوچرخه روی طناب راه میرود و شیطانک نیز در پایین با درآوردن شکلک و حرکات خندهآور تماشاگران را سرگرم میکند. بعد از پایان نمایش، شیطانک در بین تماشاگران میچرخد و پول و شیرینی جمع میکند.
**9. کشتی “لوچو”**
کشتی “لوچو” از کشتیهای محلی استان مازندران است و در گذشته در مراسم عروسی اجرا میشد. امروزه در بعضی از نقاط استان، این کشتی همهساله در تابستان بعد از وجین شالی، هنگام فراغت کار روستاییان، انجام میشود. در ایام دیگر مانند اعیاد مذهبی و ملی نیز کشتی “لوچو” برگزار میشود و جایزهٔ برنده یک رأس گاو است که توسط اهالی خریداری میشود. برای مسابقه، دو نفر از کشتیگیران با تجربه به عنوان داور انتخاب میشوند. در این کشتی، هر گونه ضربه زدن به بدن یا سر حریف، گرفتن انگشت دست، سرچنگک و ضربه زدن به کتف و گرفتن گوش، خطا محسوب میشود. کشتیگیری که در این دو هفته تمام حریفان را شکست دهد، برندهٔ مسابقه است. در طول برگزاری مسابقه، ساز و دهل نیز نواخته میشود تا شور و هیجان بیشتری به مسابقه بدهد.
**10. گاوجنگی**
از دیگر سرگرمیهای دیرپا، مراسم گاوجنگی در روستای شیرکلا شهرستان نور است که به زبان محلی “تَشک جنگی” نامیده میشود. این مسابقه هر سال و یک هفته بعد از اتمام کشتی “لوچو” در اوایل مرداد ماه به مدت ۱۰ روز برگزار میشود. قبل از انجام مسابقه، از اهالی محل مبلغی پول بابت هزینههای ضروری جمعآوری میشود. چند روز پیش از مسابقه، از طریق نامه تاریخ برگزاری مسابقه به اطلاع اهالی روستاها و شهرها و حتی استانهای همجوار رسانده میشود. هزینهٔ نگهداری مهمانان در روستا و کرایه از پول جمعآوری شده پرداخت میشود.
**نتیجهگیری**
بازیهای محلی ترکمن صحرا، بازتابدهندهٔ فرهنگ، تاریخ و ارزشهای این قوم هستند. این بازیها نه تنها به عنوان سرگرمی، بلکه به عنوان وسیلهای برای تقویت همبستگی، شجاعت و مهارتهای فیزیکی در جامعهٔ ترکمنها نقش ایفا میکنند. حفظ و احیای این بازیها میتواند به نگهداشتن هویت فرهنگی و انتقال آن به نسلهای آینده کمک کند.
مقاله بازی محلی چوب کشی منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
اگر سوالاتی دارید، مقاله بازی محلی هلیکا به شما کمک خواهد کرد.
توصیه میکنیم این مطلب بازی محلی دست رشته را حتماً بخوانید.
برای گسترش دانش خود، به مقاله بازی محلی قم سر بزنید.
اگر سوالاتی دارید، مقاله بازی محلی کیچ زور به شما کمک خواهد کرد.
برای گسترش دانش خود، مقاله بازی محلی بجول بازی را مطالعه کنید.
اگر سوالاتی دارید، مقاله بازی های محلی پاکستان به شما کمک خواهد کرد.
برای مطالعه بیشتر، به بازی محلی مشهد سری سر بزنید.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً بازی های محلی تربت حیدریه را بخوانید.
اگر به این موضوع علاقه دارید، بازی های محلی ژاپن را از دست ندهید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه بازی محلی نیشابور.
توصیه میکنیم حتماً مقاله بازی محلی کاشان را مطالعه کنید.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه بازی محلی خسو خسو.
مقاله بازی محلی کش بازی حاوی اطلاعات جامعی است.
یک پاسخ
بعضی از این بازی ها رو که می خوندم، یاد بچگی های پدرم افتادم که تعریف می کرد چطور تو کوچه پس کوچه های ترکمن صحرا “چرلیق” بازی می کردن. انگار هر کدوم از این بازی ها یه قصه ی ناگفته از زندگی و همبستگی این قوم رو تو خودش داره.