مقدمه
شهید دکتر مصطفی چمران یکی از برجستهترین شخصیتهای تاریخ معاصر ایران است که با ترکیبی از علم، ایمان و مبارزه، الگویی بینظیر از فداکاری و خدمت به میهن ارائه داد. در این مقاله، به بررسی زندگی، تحصیلات، فعالیتهای سیاسی و نظامی، و در نهایت شهادت این بزرگمرد میپردازیم.
زندگینامه شهید مصطفی چمران
مصطفی چمران در سال ۱۳۱۱ در تهران، خیابان پانزده خرداد، محله سرپولک به دنیا آمد. پدرش حسن چمران ساوهای از روستای چمران ساوه به تهران مهاجرت کرده بود. تحصیلات ابتدایی را در مدرسه انتصاریه پامنار و متوسطه را در دارالفنون و البرز گذراند. در سال ۱۳۳۲ با رتبه ۱۵ در رشته الکترومکانیک دانشکده فنی دانشگاه تهران پذیرفته شد و در سال ۱۳۳۶ فارغالتحصیل گردید. سپس با استفاده از بورس تحصیلی شاگردان ممتاز به آمریکا اعزام شد و در دانشگاه تگزاس ای اند ام مدرک کارشناسی ارشد و در دانشگاه برکلی کالیفرنیا مدرک دکترای الکترونیک و فیزیک پلاسما را با ممتازترین درجه علمی کسب کرد.
فعالیتهای اجتماعی و سیاسی
دکتر چمران از ۱۵ سالگی در درس تفسیر قرآن مرحوم آیتالله طالقانی و درس فلسفه و منطق استاد شهید مرتضی مطهری شرکت میکرد و از اولین اعضای انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران بود. در مبارزات سیاسی دوران مصدق شرکت داشت و پس از کودتای ۲۸ مرداد، به مبارزه علیه استبداد و استعمار ادامه داد. در آمریکا، با همکاری دوستانش، انجمن اسلامی دانشجویان آمریکا را پایهریزی کرد و از مؤسسین انجمن دانشجویان ایرانی در کالیفرنیا بود. پس از قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲، به همراهی بعضی از دوستان مؤمن و همفکر، رهسپار مصر شد و مدت دو سال در زمان عبدالناصر سختترین دورههای چریکی و پارتیزانی را آموخت و به عنوان بهترین شاگرد این دوره شناخته شد.
حضور در لبنان
پس از آموزشهای نظامی در مصر، دکتر چمران به دعوت امام موسی صدر به لبنان رفت و به مدت هشت سال در آنجا ماند. وی در لبنان به آموزش نیروهای مقاومت پرداخت و در تشکیل جنبش امل نقش بسزایی داشت. همچنین، به عنوان مدیر مدرسه صنعتی جبل عامل، به تربیت جوانان لبنانی پرداخت و تلاشهای بسیاری در جهت وحدت مسلمانان و مقابله با تجاوزات صهیونیستی انجام داد.
بازگشت به ایران و فعالیتهای پس از انقلاب
با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷، دکتر چمران به ایران بازگشت و مسئولیتهای مهمی را بر عهده گرفت. وی به عنوان وزیر دفاع در دولت موقت منصوب شد و در تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نقش داشت. همچنین، به عنوان نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی انتخاب شد و در مقابله با بحرانهای داخلی، به ویژه در کردستان، نقش مؤثری ایفا کرد.
نقش در دفاع مقدس
با آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران در سال ۱۳۵۹، دکتر چمران به جبهههای جنوب رفت و ستاد جنگهای نامنظم را تشکیل داد. وی با سازماندهی نیروهای مردمی و انجام عملیاتهای چریکی، ضربات سنگینی به دشمن وارد کرد و در آزادسازی مناطق اشغالی نقش بسزایی داشت.
شهادت
در ۳۱ خرداد ۱۳۶۰، دکتر مصطفی چمران در منطقه دهلاویه، در حین انجام عملیات شناسایی، بر اثر اصابت ترکش خمپاره به شهادت رسید. پیکر پاکش پس از تشییع در اهواز و تهران، در بهشت زهرا به خاک سپرده شد.
جدول اطلاعات زندگی شهید مصطفی چمران
| عنوان | توضیحات |
|---|---|
| نام کامل | مصطفی چمران ساوهای |
| تاریخ تولد | ۱۳۱۱ |
| محل تولد | تهران، ایران |
| تحصیلات | دکترای الکترونیک و فیزیک پلاسما از دانشگاه برکلی |
| فعالیتها | وزیر دفاع، نماینده مجلس، فرمانده ستاد جنگهای نامنظم |
| تاریخ شهادت | ۳۱ خرداد ۱۳۶۰ |
| محل شهادت | دهلاویه، خوزستان |
نتیجهگیری
شهید دکتر مصطفی چمران با زندگی پربار و پر از مجاهدت خود، الگویی از علم، ایمان و مبارزه را به نسلهای آینده ارائه داد. یاد و خاطره این شهید بزرگوار همواره در دلهای مردم ایران زنده خواهد ماند.