همه ایرانیها با شنیدن سرود «ای ایران»، احساسی عمیق از میهندوستی را تجربه میکنند. این سرود اگرچه سرود رسمی کشور ایران نیست، اما در میان مردم از محبوبیت و شهرت بسیار بالایی برخوردار است. این اثر با الهام از شرایط دشوار و روزهای سخت گذشته ایران خلق شده است. در ادامه، تاریخچه زیبای پدید آمدن این سرود را در این بخش از وبلاگ هشتینو میخوانید.
تاریخچه ساخت سرود ای ایران
سرود «ای ایران» یکی از شناختهشدهترین ترانههای میهنی ایران است که آهنگ آن را روحالله خالقی ساخته است. بسیاری این سرود را سرود ملی غیررسمی ایرانیان میدانند و این اثر در فهرست آثار ملی ایران نیز ثبت شده است.
داستان این سرود به سالهای جنگ جهانی دوم و زمانی برمیگردد که نیروهای متفقین ایران را در اشغال خود داشتند. ایدهٔ اصلی سرود پس از دیدن شرایط دشوار کشور در آن دوران به ذهن سراینده آن رسید؛ از جمله دیدن پرچم کشورهای اشغالگر در پادگانهای ایرانی.
روزی حسین گلگلاب، در مسیر دیدار با آقای خالقی، شاهد درگیری یک افسر ایرانی و یک افسر انگلیسی شد. در آن صحنه، افسر خارجی به افسر ایرانی که حتی رتبه بالاتری داشت، سیلی زد و سرباز ایرانی به دلیل شرایط اشغال کشور نتوانست واکنشی نشان دهد. گلگلاب با ناراحتی و چشمانی پر از اشک به نزد خالقی رفت و ماجرا را تعریف کرد.
او گفت میخواهد شعری بسراید تا نام ایران و روحیه ایرانیان در آن زنده بماند. خالقی نیز قول داد آهنگ آن را بسازد و بنان که در آنجا حاضر بود، گفت که خوانندگی آن را بر عهده خواهد گرفت.
گلگلاب همانجا روی کاغذ شروع به نوشتن کرد و پس از چند ساعت شعر آماده شد. خالقی نیز تنظیم آهنگ را در روزهای بعد به پایان رساند. اما به دلیل شرایط آن زمان و اشغال کشور، تا مدتها اجازه اجرا و پخش این سرود داده نشد.
زمان خلق اثر
سرود «ای ایران» در روز ۲۷ مهرماه سال ۱۳۲۳ در تالار دبستان نظامی که امروزه دانشکده افسری نام دارد، به دنیا آمد. در آن روز، بسیاری از هنرمندان و اهل موسیقی ایران شاهد تولد این سرود بودند. استقبال چشمگیر مردم از این اثر چنان بود که وزیر فرهنگ آن زمان، گروه نوازندگان را به استودیوی رادیو دعوت کرد تا یک نسخه از آن ضبط شود. پس از آن، این سرود هر روز از رادیو تهران پخش میشد.
ویژگی های سرود ای ایران
این سرود سرودهی «حسین گل گلاب»، استاد دانشگاه تهران است و چند ویژگی برجسته دارد:
نخست آن که همهی واژههای به کار رفته در آن فارسی است و در هیچ بیتی کلمهی عربی یا غیرفارسی دیده نمیشود. هر سه بخش سرود، پر از واژههای زیبا و اصیل فارسی است. زبانی پاک و بیآلایش که هیچ واژهی بیگانهای به آن راه نیافته و با این حال، هیچ کلمهی نامأنوس یا ناشناختهای هم در آن وجود ندارد که فهم متن را سخت کند.
دومین ویژگی سرود «ای ایران» در ساختار و قالب شعری آن است؛ طوری که همهی گروههای سنی، از خردسال تا کهنسال، میتوانند آن را بخوانند. همین خصوصیت باعث شده تا این سرود در همهی آموزشگاهها و حتی کودکستانها قابل اجرا باشد.
و سومین ویژگی که برای این سرود برمیشمرند، اجرای آسان آن است؛ به هر گروه یا فردی این امکان را میدهد که حتی بدون ساز و ابزار موسیقی نیز بتواند آن را اجرا کند. سرود ای ایران، فارغ از هر اندیشهی نادرست، پس از گذشت هفتاد سال هنوز زنده است و معنا و مفهوم خود را بازآفرینی میکند.
به گزارش ایسنا، فیلم مستند «مرز پرگهر» که در سال ۱۳۸۹ به تهیهکنندگی و کارگردانی مهندس هومن ظریف (روزنامهنگار، مستندساز و کارمند روزنامه اطلاعات) ساخته شد، به شرح دقیق زندگی، اندیشه و آثار دکتر حسین گلگلاب میپردازد و دربارهی چگونگی پدید آمدن سرود ملی “ای ایران” با بازماندگان پدیدآورندگان این سرود گفتوگو میکند.