استاد همایون خرم که بود؟
بدون شک وقتی صدای ویولن به گوش میرسد، بسیاری از نوازندگان و کسانی که آشنایی خوبی با موسیقی دارند، به یاد استاد خرم میافتند. همایون خرم، نوازنده سرشناس ویولن، موسیقیدان، آهنگساز و عضو شورای عالی خانه موسیقی ایران بود. در ادامه این مطلب از وبلاگ هشتینو، بیشتر با این هنرمند نامآشنا آشنا میشویم.
بیوگرافی
استاد خرم در سال ۱۳۰۹ در شهر بوشهر به دنیا آمد. او در حدود ۱۰ یا ۱۱ سالگی شاگرد استاد صبا شد و نواختن را نزد ایشان آموخت. تنها در ۱۴ سالگی به عنوان نوازنده در رادیو برنامه اجرا کرد. پس از آن در بسیاری از برنامههای موسیقی رادیو، به ویژه برنامه گلها، نقش مهمی داشت و به عنوان آهنگساز، نوازنده تکنواز ویولن و رهبر ارکستر، کارهای زیبا و ماندگاری خلق کرد.
همایون خرم در کنار عشق و تحقیق عمیق در موسیقی ایرانی، به تحصیل علم نیز اهمیت میداد. در بیشتر مقاطع تحصیلی از دانشآموزان برتر بود و تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته مهندسی برق ادامه داد. همچنین دارای مدرک درجه یک هنری (معادل دکترا) از شورای ارزشیابی هنرمندان کشور بود.
از مسئولیتها و فعالیتهای هنری ایشان میتوان به این موارد اشاره کرد: عضو شورای عالی موسیقی رادیو، رهبر ارکستر سازهای ملی، استاد در دانشکده موسیقی ملی و هنرستان شبانه، آهنگساز برای برنامههای موسیقی ایرانی به ویژه برنامه گلها، رهبر ارکستر گلها و نوازنده تکنواز ویولن.
آشنایی با استاد همایون خرم
همایون خرم، یکی از استادان بزرگ موسیقی ایران بود که در نواختن ویولن مهارت ویژهای داشت. او در سال ۱۳۰۹ در شهر شیراز به دنیا آمد و از همان کودکی به موسیقی علاقه نشان داد. پدرش که خود اهل هنر بود، مشوق او در این راه شد.
ویولن را نزد استادان بزرگی مانند ابوالحسن صبا آموخت و خیلی زود توانست در زمینه آهنگسازی و نوازندگی پیشرفت چشمگیری کند. سبک نوازندگی او، ترکیبی زیبا از اصول موسیقی کلاسیک ایرانی و نگاه تازهای بود که شنوندگان را مجذوب خود میکرد.
از استاد خرم آثار ماندگاری به جای مانده است که بسیاری از آنها در حافظه جمعی مردم ایران جای گرفتهاند. قطعاتی مانند «سرگذشت»، «آذربایجان» و «شوریده» از جمله کارهای معروف او هستند. او همچنین در تنظیم و اجرای بسیاری از آثار خوانندگان نامآشنا همکاری داشت.
همایون خرم، علاوه بر نوازندگی و آهنگسازی، سالها به تدریس موسیقی مشغول بود و شاگردان بسیاری را تربیت کرد. او با روحیهای آرام و منش والایش، نه تنها به عنوان یک هنرمند، بلکه به عنوان یک انسان شریف و دوستداشتنی نیز در یادها مانده است.
استاد خرم در سال ۱۳۹۱ دار فانی را وداع گفت، اما یاد و آثار هنری او همچنان زنده و جاویدان است.
تو ای پری کجایی
همایون خرم، با آفرینش آهنگهایی مانند «تو ای پری کجایی»، «رسوای زمانه منم»، «امشب در سر شوری دارم»، «مینای شکسته»، «غوغای ستارگان»، «بگذر از کوی ما»، «پیک سحری» و «طاقتم ده»، بخشی ارزشمند از یادگاریهای موسیقی ایران را خلق کرده است.
او از آهنگسازان برجسته و بهیادماندنی موسیقی ایران به شمار میرود. راز ماندگاری کارهای او، ملودیهای پرمایه، ارزش موسیقایی بالا و قدرت نغمهپردازیاش است که همه نشان از استعداد درخشان او در آهنگسازی دارند.
از دیگر کارهای او میتوان به سخنرانیهایش درباره موسیقی ایرانی در مراکز هنری و فرهنگی اروپا و آمریکا اشاره کرد؛ مانند دانشگاه کالیفرنیا (UCLA)، دانشگاه گیلان، دانشگاه پزشکی شیراز (درباره استاد صبا و موسیقی ایرانی)، انجمن موسیقی فارس (درباره استاد ابوالحسن صبا)، دانشگاه علامه طباطبایی (درباره مقامهای موسیقی ایرانی)، فرهنگسرای ارسباران (درباره استاد علینقی وزیری)، دانشگاه صنعتی اصفهان (درباره ویژگیهای موسیقی ایرانی) و نیز سخنرانیهای بسیار او در رویدادهای گوناگون.
خانه ای که همیشه باز است
همایون خرم هنرمندی با سلیقه و محبوب مردم بود. نام او همواره با نیکی و احترام برده میشود. خانه او پشت پارک ساعی قرار دارد و درب آن هنوز به روی دوستدارانش باز است.
او از جمله اندک نوازندگان موسیقی سنتی بود که با موسیقی پاپ مخالفتی نداشت و هیچ سبک موسیقی را رد نمیکرد. به باور خرم، در این نوع موسیقی جنب و جوشی وجود دارد که جوانان به آن نیاز دارند.
شیوه اجرا باید گیرا و زیبا باشد و اگر بیان، زیبا و ساختاری درست داشته باشد، بسیار تاثیرگذار خواهد بود. با اینکه من خودم عاشق دستگاههای سهگاه، چهارگاه و بیات ترک هستم، معتقدم اگر موسیقی اصیل ساختاری نادرست داشته باشد، از موسیقی پاپ نامطلوبتر نیست. پس اگر اصول رعایت شود، همه سبکهای موسیقی میتوانند پاسخگوی نیازی باشند.
بخش بزرگی از ساختههای خرم، خاطره موسیقایی دستکم سه نسل از ایرانیان را در بر گرفته است. به سختی میتوان کسی را یافت که نتواند ترانه “امشب در سر شوری دارم” را زمزمه کند. با این حال باید تأکید کرد که ارزش هنری خرم هرگز تنها در ترانههای ساده و محبوبش محدود نمیشود.
آثار ارکستری او که معمولاً دارای جملهبندیهای ترکیبی و پیچیده همراه با ریتمهای بسیار گوناگون هستند، نمونههایی شبیه به سمفونی از موسیقی ایرانی ارائه میدهند که کمتر آهنگسازی توانایی رقابت با آنها را داشته است.
همکاری های استاد خرم
همایون خرم با بزرگترین و نامدارترین خوانندگان دوران طلایی موسیقی ایران همکاری نزدیک داشت. از جمله این هنرمندان میتوان به حسین قوامی، الهه، مرضیه، گلوریا روحانی، دلکش، محمدرضا شجریان، گلپایگانی و ایرج اشاره کرد. همچنین پروین زهرایی منفرد برای سالهای طولانی به عنوان خوانندهای ویژه، آثار او را اجرا میکرد.
صدای سنگین و بیآلایش پروین، هماهنگی کامل با موسیقی ساده و عمیق خرم داشت. او در طول بیش از سی سال تدریس، شاگردان بسیاری را پرورش داد که امروز ادامهدهنده راه هنری او هستند. خرم در گفتوگویی با علی دهباشی، مانی فرضی، پژمان پورزند و بابک شهرکی را از بهترین شاگردان خود معرفی کرده است.
درگذشت استاد همایون خرم
همایون خرم، استاد برجسته موسیقی ایرانی، آهنگساز آثار ماندگار و نوازنده چیرهدست ویلن، از اعضای شورای عالی خانه موسیقی ایران بود. این هنرمند بزرگ در ۲۸ دیماه ۱۳۹۱ و در ۸۲ سالگی، به دلیل بیماری ریوی در بیمارستان «دی» دار فانی را وداع گفت. روحش شاد و یادش گرامی.