بسیاری از مردم فکر میکنند گاوهای شیری همیشه و در هر شرایطی شیر دارند، اما این تصور درست نیست. این گاوها فقط در یک دوره مشخص شیر تولید میکنند. این دوره که “شیردهی” نام دارد، دقیقاً بعد از به دنیا آوردن گوساله شروع میشود و حدود ۳۰۵ روز ادامه پیدا میکند. پس از این مدت، یک دوره استراحت حدود ۶۰ روزه آغاز میگردد که به آن “دوره خشکی” میگویند. در این زمان، گاو برای زایمان بعدی و دوره شیردهی جدید آماده میشود.
اگر میزان شیر گاو کم شود، معمولاً نشانه وجود یک مشکل است. این مشکل میتواند به خوراک و تغذیه، سلامت خود دام، نحوه مدیریت گله یا حتی شرایط محیطی مربوط باشد. اگر به این مشکلات به موقع رسیدگی نشود، میتواند ضرر مالی برای دامدار به همراه داشته باشد. در این نوشته، ما به طور دقیق به بررسی این دلایل میپردازیم.
برای گسترش دانش خود، به مقاله فوت و فنهای نگهداری خوراک دام سر بزنید.
توصیه میکنیم حتماً مقاله صفر تا صد تولید نهاده دام با کیفیت را مطالعه کنید.
در این محتوا می خوانید:
Toggle
دلایل کاهش تولید شیر در گاوهای شیری
چرخه شیردهی در گاوهای شیری و چرایی عدم تولید مداوم شیر
چگونگی مدیریت چرخه شیردهی گاو
عوامل تغذیهای مؤثر بر کاهش تولید شیر
عوامل سلامتی و بیماریها در کاهش تولید شیر
عوامل مدیریتی و محیطی در کاهش تولید شیر
راهکارهای پیشگیری و افزایش تولید شیر
دلایل عدم تولید شیر در گاو پس از زایمان
نتیجهگیری
دلایل کاهش تولید شیر در گاوهای شیری
برخی از مشکلاتی که در پرورش دام میتواند باعث کاهش شیر شود عبارتند از:
* برنامه غذایی نادرست و نامتعادل
* استفاده از خوراک بیکیفیت
* بیماری ورم پستان
* گرمای بیش از حد و ایجاد فشار بر دام
* در دسترس نبودن آب سالم و کافی
* مشکل در باروری حیوانات
* بیماریهای مربوط به پا و لنگش
* ازدحام و تراکم زیاد در محل نگهداری گاوها
* دستگاههای شیردوشی که کیفیت پایینی دارند یا به خوبی تمیز نمیشوند
* ضعف جسمانی دام و به هم خوردن تعادل هورمونی
چرخه شیردهی در گاوهای شیری و چرایی عدم تولید مداوم شیر
دوره شیردهی گاوهای شیری، فاصلهی بین دو زایمان متوالی است و به چهار مرحله اصلی تقسیم میشود:
شیردهی آغازین (از روز صفر تا ۱۲۰ روز)، شیردهی میانی (از روز ۱۲۰ تا ۲۴۰ روز)، شیردهی پایانی (از روز ۲۴۰ تا ۳۶۰ روز) و در نهایت دوره خشک (که بهتر است حدود ۶۵ روز طول بکشد). در مرحله آغازین، مقدار شیر تولیدی از حدود ۱۰ کیلوگرم در روز شروع میشود و در هفته هفتم به بیشترین مقدار خود، یعنی حدود ۲۰ کیلوگرم در روز، میرسد. با این حال، اشتهای گاو در این دوره فقط ۵۰ تا ۷۰ درصد حالت عادی است و حیوان برای تأمین انرژی مورد نیاز، از ذخایر بدن خود استفاده میکند. این مرحله بسیار مهم است، زیرا اگر گاو به اندازه کافی غذا دریافت نکند، میزان اوج تولید شیر کاهش یافته و در نتیجه کل شیر تولیدی در این دوره کم میشود – به عنوان مثال، هر یک کیلوگرم افزایش در تولید در اوج دوره، میتواند در کل دوره شیردهی حدود ۲۰۰ کیلوگرم شیر بیشتری به همراه داشته باشد. استفاده از خوراک متراکم (کنسانتره) علاوه بر تأمین نیازهای غذایی دام، از نظر اقتصادی نیز به صرفه است.
برای اطلاعات بیشتر، به مقاله آشنایی با انواع بیماری در گوسفندان [پیشگیری +راه های مقابله با آنها] مراجعه کنید.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب ضریب تبدیل دام، عوامل موثر و اهمیت آن را بخوانید.
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً یبوست گوسفند: علل، نشانهها، درمان و پیشگیری را بخوانید.
در مراحل میانی و پایانی، مقدار شیر تولیدی به آرامی کم میشود (ماهانه حدود ۷ تا ۸ درصد در گلههایی که مدیریت خوبی دارند)، اما در این زمان تمرکز اصلی بر روی باردار کردن دوباره گاو و جبران ذخایر از دست رفته بدن اوست. دوره خشک نیز بسیار ضروری است تا پستان گاو فرصت استراحت و ترمیم پیدا کند و برای دوره شیردهی بعدی آماده شود؛ اگر این دوره وجود نداشته باشد، تولید شیر در چرخه بعدی کمتر خواهد شد.
توصیه میکنیم این مطلب نهاده دامی – هرچیزی که لازم است در مورد آن بدانید! را حتماً بخوانید.
به همین دلیل، گاوها همیشه در حال شیردهی نیستند، چون تولید شیر تنها پس از به دنیا آوردن گوساله شروع میشود و در دوره خشک بودن، متوقف است. عواملی مثل بیماری یا تغذیه ناکافی میتوانند باعث شوند گاو زودتر از موعد خشک شود و در نتیجه شیر کمتری در کل دوره تولید کند. برای جلوگیری از این مشکل، استفاده از کنسانتره در مرحله اولیه شیردهی میتواند انرژی مورد نیاز گاو را فراهم کرده و از کاهش زودهنگام تولید شیر جلوگیری کند. همچنین، افزودن مکمل پروتئینی به جیره غذایی، به حفظ تعادل نیتروژن بدن گاو کمک کرده و فعالیت میکروبهای معده را برای هضم بهتر علاف بهبود میبخشد.
مقاله کود مرغی برای دام؛ انتخاب خوراک مناسب برای دام منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
چگونگی مدیریت چرخه شیردهی گاو
برای مدیریت خوب دوره شیردهی، باید هر روز میزان شیر تولید شده به دقت بررسی شود تا بتوان کاهش ماهانه آن را سنجید. در گلههایی که نژاد برتری دارند، باید تغذیه پیشرفتهتری انجام شود تا توانایی تولید شیر حفظ گردد، چون گاوهای پُر تولید بیشتر در معرض کمبود انرژی و کاهش شیر هستند. پژوهشها نشان میدهد گاوهایی که در وضعیت بدنی نامناسبی زایمان میکنند، شیر کمتری تولید میکنند؛ زیرا ذخیره بدن آنها برای پشتیبانی از شیردهی در روزهای اول کافی نیست. در اینجا اهمیت مکملهای پروتئینی آشکار میشود. این مکملها که معمولاً حاوی پروتئینهای مقاوم در شکمبه (RUP) هستند، اسیدهای آمینه ضروری را بدون تغییر به روده کوچک میرسانند و از افت تولید شیر در هفتههای آغازین جلوگیری میکنند.
عوامل تغذیهای مؤثر بر کاهش تولید شیر
تغذیه نقش بسیار مهمی در کم شدن شیر گاوها دارد. گاوهای شیری برای تولید هر لیتر شیر به مقدار کافی انرژی، پروتئین، فیبر و مواد معدنی نیاز دارند. اگر فیبر کافی به گاو نرسد (کمتر از ۱.۱ تا ۱.۲ درصد وزن بدن در NDF کل)، ممکن است دچار مشکل گوارشی به نام اسیدوز شکمبه شود و چربی شیرش نیز کاهش یابد. از طرف دیگر، اگر مقدار نشاسته در غذای گاو خیلی زیاد باشد (بیش از ۲۴ تا ۲۸ درصد ماده خشک)، هضم فیبر با مشکل روبرو شده و شیر کمتری تولید میشود.
در این شرایط، کنسانترهها بسیار کمککننده هستند. کنسانترهها غذاهای غلیظ و پرانرژی مانند ذرت و جو هستند که کمبودهای غذایی علوفه را جبران میکنند. به عنوان نمونه، وقتی کنسانترههای فرآوریشده به خوراک اضافه شود، هضم نشاسته تا ۳۵ تا ۴۰ درصد بهتر شده و از کم شدن شیر جلوگیری میکند.
برای گسترش دانش خود، به مقاله تغذیه گاوهای شیری در زمستان سر بزنید.
کمبود پروتئین هم روی تولید شیر اثر مستقیم دارد. مقدار پروتئین خام در غذای گاو باید دستکم ۱۶ تا ۱۷.۵ درصد باشد. بخشی از پروتئین که در شکمبه تجزیه میشود (RDP) برای میکروبهای دستگاه گوارش لازم است، و بخش دیگر (RUP) اسیدهای آمینه را مستقیماً به بدن گاو میرساند. اگر RDP کافی نباشد، هضم فیبر کاهش یافته و شیر کم میشود. مکملهایی مانند سویا میل یا کانولا میل میتوانند این تعادل پروتئینی را برقرار کنند. پژوهشها نشان داده در رژیمهایی که مقدار سیلاژ ذرت بالاست، استفاده از مکملها باعث افزایش مصرف غذا و حفظ میزان شیردهی میشود.
در روزهای گرم سال، گاوها کمتر غذا میخورند و در نتیجه انرژی لازم را دریافت نمیکنند. کنسانترهها با افزایش انرژی غذا، این کمبود را جبران میکنند. همچنین در دوره انتقال از خشکی به شیردهی، مکملها از کمبود انرژی جلوگیری کرده و تولید شیر را ثابت نگه میدارند. دامداران باید با آزمایش علوفه، برنامه غذایی گاوها را طوری تنظیم کنند که تعادل مناسبی بین فیبر، نشاسته و پروتئین برقرار باشد.
برای گسترش دانش خود، مقاله علت ریختن پشم گوسفندان را مطالعه کنید.
عوامل سلامتی و بیماریها در کاهش تولید شیر
بیماریها یکی از دلایل اصلی کم شدن شیر در دامها هستند. یکی از رایجترین این بیماریها، ورم پستان است که هم مقدار شیر را کم میکند و هم از کیفیت آن میکاهد. وقتی تعداد سلولهای سوماتیک در شیر زیاد میشود، معمولاً نشاندهنده یک عفونت پنهان است که باعث کاهش چربی شیر میشود. همچنین بیماریهایی مثل کتوز (که به دلیل کمبود انرژی در شروع دوره شیردهی رخ میدهد) و مشکلات مفصلی مانند لنگش، اشتهای دام را کم کرده و میتوانند تا ۱۰ درصد از تولید شیر بکاهند. حتی هوای بسیار گرم نیز حدود ۱۰ درصد تولید شیر را کاهش میدهد، حتی اگر از سیستمهای خنککننده استفاده شود.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه مضرات کاه جو برای دام ها- دامدارهای دغدغهمند بخوانند.
تغذیه صحیح نقش کلیدی در قوی کردن سیستم ایمنی دام دارد. برای نمونه، وقتی پروتئین کافی به دام داده شود، باکتریهای مفید شکمبه تقویت شده و از بروز بیماریهای متابولیکی جلوگیری میشود. کمبود آب نیز یکی از عوامل کاهش تولید شیر است، چون برای تولید هر کیلوگرم شیر، حدود ۳ تا ۵ لیتر آب لازم است. اگر دام با جیره غذایی پرانرژی تغذیه میشود، باید آب کافی در اختیارش قرار گیرد تا دچار کمآبی نشود.
برای درک عمیقتر این موضوع، مطلب علائم و درمان قطعی بیماری کچلی گوسفند (درماتوفیتوز) را بخوانید.
رعایت اصول بهداشتی، واکسیناسیون به موقع و مراقبت از پستان دام بسیار مهم است. تحقیقات نشان داده گاوهایی که شیردهی بالایی دارند، بیشتر در معرض بیماری قرار میگیرند؛ بنابراین استفاده از جیرههای غنی از پروتئین میتواند به بهبود سریعتر آنها کمک کند.
عوامل مدیریتی و محیطی در کاهش تولید شیر
روشهای نادرست در مدیریت دامداری، مانند شیوههای غلط شیردوشی یا استفاده از ابزارهای خراب، میتواند مقدار شیر تولیدی را کم کند. به عنوان نمونه، اگر شیر در مخزن بیش از حد هم زده شود، میزان چربی آن کاهش پیدا میکند. همچنین، اگر غذادهی به گاوهای پرتولید به صورت نامنظم انجام شود و در روز کمتر از چهار بار باشد، تعادل اسید شکمبه به هم میخورد و این مسئله نیز روی مقدار شیر تأثیر منفی میگذارد.
عوامل فصلی هم در تولید شیر نقش دارند. در تابستان، گرمای هوا باعث کمشدن اشتها و مصرف خوراک میشود و در فصل بهار، علوفه تازه که فیبر کمی دارد ممکن است چربی شیر را کاهش دهد.
علاوه بر این، استرس ناشی از جابهجایی یا تغییر محل زندگی دام، برای چند روز میزان شیردهی را کم میکند. عامل ژنتیک نیز در این زمینه مهم است؛ اگر گاوهایی با قابلیت تولید بالا انتخاب شوند، اما تغذیه مناسب در اختیارشان قرار نگیرد، بازدهی شیر آنها کاهش خواهد یافت.
راهکارهای پیشگیری و افزایش تولید شیر
برای اینکه شیر دام کم نشود، باید به تغذیه مناسب و متعادل توجه کرد. بهتر است که حداقل ۴۰ تا ۴۵ درصد خوراک دام را علوفه تشکیل دهد و برای تأمین انرژی مورد نیاز، از کنسانتره استفاده شود. انواع کنسانتره مثل خوراکهای پروتئینی (مانند سویا) یا فرآوردههای فرعی مانند گلوتن ذرت، با توجه به قیمت و در دسترس بودن، قابل انتخاب هستند.
برای مطالعه بیشتر، به راه های سریع افزایش وزن دام- وزن گیری دام سری سر بزنید.
مدیریت صحیح دوره تولیدمثل، با در نظر گرفتن فاصله ۱۲ ماهه بین دو زایمان و یک دوره خشکی مناسب، به بهبود تولید شیر کمک میکند. همچنین، کنترل وضعیت بدنی دام و تنظیم جیره غذایی در هر مرحله از شیردهی بسیار مهم است. در روزهای گرم سال، استفاده از سیستمهای خنککننده و کنسانتره پرانرژی توصیه میشود. آزمایش منظم علوفه و تنظیم جیره غذایی با کمک نرمافزارهای مخصوص، از بروز کمبودهای تغذیهای جلوگیری میکند.
اگر سوالاتی دارید، مقاله تغذیه گوسفندان در تابستان! چگونه در فصل گرما جیره غذایی گوسفندان را تنظیم کنیم؟ به شما کمک خواهد کرد.
مقاله جایگزین ذرت در خوراک دام منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
دلایل عدم تولید شیر در گاو پس از زایمان
دلایل مختلفی وجود دارد که ممکن است یک گاو بعد از به دنیا آوردن گوسالهاش شیر ندهد. یکی از مهمترین این دلایل، مشکلات هورمونی در بدن گاو است. وقتی ترشح هورمونهای لازم برای شیرسازی دچار مشکل شود یا غدد شیری به درستی کار نکنند، تولید شیر متوقف میشود.
توصیه میکنیم این مطلب فرمول خوراک بره پرواری را حتماً بخوانید.
علاوه بر این، موارد دیگری هم میتوانند باعث این مشکل شوند. اگر گاو استرس داشته باشد، غذای کافی و مقوی نخورد یا دچار بیماریهایی مانند عفونت و تورم پستان شود، ممکن است شیردهی انجام نشود. گاهی هم مسدود شدن مجرای شیردهی مانع خروج شیر میگردد. همچنین، اگر از گاو به خوبی مراقبت نشود و مدیریت مناسبی در دوران پس از زایمان وجود نداشته باشد، این وضعیت بدتر میشود.
نتیجهگیری
کم شدن شیر گاوها معمولاً به دلایل مختلفی اتفاق میافتد، اما با تنظیم درست جیره غذایی و استفاده از خوراک متراکم و مواد پروتئینی میتوان این مشکل را کمتر کرد. باید بدانیم که گاوها در تمام طول سال شیر ندارند و دورههای استراحت و شیردهی دارند. با به کارگیری روشهای عملی، نهتنها میزان شیر بیشتر میشود، بلکه سلامت دامها نیز بهتر شده و سود بیشتری عاید دامدار خواهد شد. بهتر است دامداران بر پایه دانش و اطلاعات علمی کار خود را پیش ببرند تا تولید شیر همیشه پایدار بماند.
برای مطالعه بیشتر، به جایگزین علوفه در خوراک دام سری سر بزنید.
برای گسترش دانش خود، مقاله عفونت روده گاو – راهنمای جامع علتها، علائم، تشخیص، درمان و پیشگیری را مطالعه کنید.