هوش مصنوعی یا AI توانایی تقلید از کارهای فکری انسان مثل فهمیدن، فکر کردن، یاد گرفتن و پیدا کردن راهحل برای مشکلات است. این فناوری امروزه در علم و صنعت نقش مهمی دارد. نمونههای استفاده از هوش مصنوعی شامل رباتها، ماشینهای بدون راننده، یادگیری ماشین و یادگیری عمیق میشود که در تحلیل مسائل تجاری بسیار کاربرد دارند.
با این که هوش مصنوعی فرصتهای بزرگی برای پیشرفت اقتصادی کشورها فراهم میکند، اما در حال حاضر همه کشورها به طور یکسان از این فرصتها بهرهمند نیستند. اگر این روند ادامه پیدا کند، فاصله بین کشورهای پیشرفته و کشورهایی که در این زمینه کمتر فعال هستند بیشتر خواهد شد و این موضوع میتواند تعادل اقتصاد جهان را تغییر دهد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه بهترین سایتهای هوش مصنوعی فارسی 2025.
بیشتر بخوانید: ۸ ایده کسبوکار بر پایه هوش مصنوعی
آنچه در این مطلب خواهید آموخت:
– رهبران آماده در حوزه هوش مصنوعی
– فعالان جهانی در حوزه AI (چین و ایالات متحده)
– کشورهای دارای پایههای اقتصادی قدرتمند
– کشورهای دارای پایههای اقتصادی متوسط
– کشورهای نیازمند به تقویت پایههای اقتصادی
– هوش مصنوعی در ایران
رهبران آماده در حوضه هوش مصنوعی:
بر پایه پژوهشهای مرکز جهانی مکنزی درباره شاخصهای مهم اقتصادی، امروزه کشورهای جهان را میتوان از نظر میزان آمادگی یا بیعملی در برابر هوش مصنوعی به چهار گروه تقسیم کرد. البته این دستهبندی ثابت نیست و کشورهایی که در هر گروه قرار گرفتهاند، میتوانند با بهبود عوامل مؤثر مانند برنامهریزی راهبردی ملی و هزینه کردن در این زمینه، به رده بالاتری صعود کنند. در این میان، کشورهای در حال توسعه فرصت بیشتری نسبت به دیگر کشورها دارند.
فعالان جهانی در حوضه AI (چین و ایالات متحده) :
این دو کشور، بازیگران اصلی و پیشرو در زمینه هوش مصنوعی در جهان هستند و هر کدام نقاط قوت ویژهای دارند که آنها را از بقیه کشورها متمایز میکند. از یک سو، اندازه بزرگ اقتصاد این کشورها باعث شده تا سرمایهگذاری زیادی در حوزه هوش مصنوعی صورت بگیرد. از سوی دیگر، شبکههای ارتباطی و فرصتهای گسترده در این کشورها، بهترین استعدادها و متخصصان هوش مصنوعی را از سراسر جهان به خود جذب کرده است. این دو کشور در مقایسه با دیگر کشورهای جهان، از نظر تعداد اختراعات ثبت شده، مقالات علمی و نیز تعداد ارجاعات به این مقالات، جایگاه بسیار بالاتری دارند.
همچنین سرمایهگذاری کلانی در زمینه هوش مصنوعی در این کشورها در جریان است. در زمینه جذب سرمایه خارجی – مانند سرمایهگذاری خطرپذیر، سرمایهگذاری خصوصی و خرید ادغام شرکتها – سهم آمریکا ۶۶ درصد و سهم چین ۱۷ درصد از کل سرمایهگذاری جهانی بوده است. نکته مهم این است که سهم چین در این حوزه به سرعت در حال رشد است.
عامل دیگری که به توانمندسازی این کشورها کمک میکند، این است که آنها حدود ۲ تا ۳ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به بخش تحقیق و توسعه اختصاص میدهند. با توجه به اولویتهای ملی این کشورها، بخشی از این بودجه میتواند به صورت مستقیم یا غیرمستقیم به حوزه هوش مصنوعی تزریق شود.
کشورهای پیشرو در زمینه هوش مصنوعی
برخی از کشورها در توسعه و استفاده از فناوری هوش مصنوعی از دیگران جلوتر هستند. این کشورها معمولاً سرمایهگذاری زیادی در پژوهشهای هوش مصنوعی میکنند، شرکتهای فناوری قدرتمندی دارند و قوانین مناسبی برای رشد این حوزه وضع کردهاند.
ایالات متحده آمریکا و چین دو بازیگر اصلی در این عرصه به شمار میروند. آمریکا با داشتن شرکتهای بزرگ فناوری مانند گوگل، مایکروسافت و متا، و چین با غولهای دیجیتال مانند علیبابا و تنسنت، رقابت تنگاتنگی با یکدیگر دارند.
کشورهای اروپایی مانند بریتانیا، آلمان و فرانسه نیز در این زمینه بسیار فعال هستند. آنها روی پژوهشهای آکادمیک قوی و نوآوری در بخش صنعت تمرکز کردهاند.
کشورهایی مانند کانادا، ژاپن و کره جنوبی نیز با داشتن مراکز پژوهشی معتبر و برنامههای ملی برای توسعه هوش مصنوعی، در جمع کشورهای پیشرو قرار دارند. این کشورها بهطور کلی در آموزش متخصصان، تأمین بودجه پژوهشی و ایجاد زیرساختهای لازم برای پیشرفت هوش مصنوعی موفق عمل کردهاند.
کشورهای دارای پایههای اقتصادی قدرتمند:
کشورهای زیادی در این دسته قرار میگیرند. این کشورها به دلیل شرایط مناسب و زیرساختهای قوی، موقعیت خوبی برای بهرهبرداری اقتصادی از هوش مصنوعی دارند. دلیل اصلی استقبال این کشورها از هوش مصنوعی، کاهش سرعت رشد بهرهوری در آنهاست.
عامل دیگر، هزینه زیاد نیروی کار به ویژه در بخشهای تخصصی است. اقتصادهای بزرگی مثل آلمان، ژاپن و انگلیس که در نوآوری و عرضه راهحلهای هوش مصنوعی در سطح جهانی پیشرو هستند، در این گروه جای میگیرند. همچنین اقتصادهای کوچکتر اما پیشرفتهای مانند سنگاپور و کره جنوبی نیز به دلیل امکان افزایش بهرهوری از طریق مدلهای نوآورانه تجاری، در این رده قرار دارند.
بیشتر بخوانید : بازگشت ادیسون با هوش مصنوعی
کشورهای دارای پایههای اقتصادی متوسط:
کشورهایی مانند ایتالیا، هند و مالزی در گروهی قرار میگیرند که توانایی متوسطی در بهرهبرداری اقتصادی از توسعه هوش مصنوعی دارند. این کشورها پتانسیل لازم را دارند، اما در مقایسه با دو گروه پیشرفتهتر، هنوز در مراحل اولیه و ضعیفتری قرار گرفتهاند. با این حال، هر یک از این کشورها ویژگیهای متمایزی دارند که میتواند به پیشرفت آنها در حوزه فناوری هوش مصنوعی کمک کند.
به عنوان نمونه، هند با وجود زیرساختهای دیجیتالی کمتوان و امکان محدود برای پیادهسازی سیستمهای خودکار، سالانه نزدیک به ۱.۷ میلیون دانشجو در رشتههای علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات فارغالتحصیل میکند. این تعداد حتی بیشتر از تعداد دانشجویان همین رشتهها در کشورهای گروه G-7 است. همچنین، بخش عمدهای از صادرات هند را محصولات مرتبط با فناوری اطلاعات و ارتباطات تشکیل میدهد که این موضوع فرصت بزرگی برای رشد و تجاریسازی هوش مصنوعی در این کشور به شمار میرود.
کشورهای نیازمند به تقویت پایههای اقتصادی:
کشورهای این گروه با مشکلات بزرگی برای بهرهمندی از مزایای هوش مصنوعی روبهرو هستند. در این کشورها، امکان خودکارسازی فرآیندها کم است، زیرا دستمزدها معمولاً پایین است و به همین خاطر، تمایل کمی برای جایگزین کردن نیروی کار با فناوریهای هوش مصنوعی وجود دارد. همچنین زیرساختهای دیجیتال در این کشورها ضعیف است، توجه به نوآوری و سرمایهگذاری در این حوزه کم است، سطح مهارتهای دیجیتالی پایین میباشد و این کشورها از جریان دادهها و تجارت جهانی تا حدی جدا افتادهاند.
در چنین کشورهایی، معمولاً سرمایهگذاری برای تأمین نیازهای کوتاهمدت سودآوری بیشتری دارد و این موضوع میتواند مانع بزرگی برای پیشرفت آنها در زمینه هوش مصنوعی شود. پژوهشها نشان میدهد که میزان تأثیر هوش مصنوعی بر اقتصاد هر کشور، به شرایط اولیه آن کشور بستگی دارد؛ بنابراین، شناسایی شاخصهای اقتصادی کشور در مراحل اولیه توسعه هوش مصنوعی بسیار مهم و تعیینکننده است.
بیشتر بخوانید : هوش مصنوعی و موجی جدید در محاسبات
هوش مصنوعی در ایران
هوش مصنوعی به تدریج در حال تغییر زندگی انسانهاست و خدمات و دستگاههای جدیدی مانند رباتهای هوشمند بر این پایه ساخته میشوند. به همین دلیل، بسیاری از روشهای ارائه خدمات نیز در آینده متفاوت خواهند شد. امروزه هوش مصنوعی به عنوان یکی از عوامل اصلی تحول دیجیتال شناخته میشود و در برنامههای آینده صنایع گوناگون جایگاه ویژهای دارد.
در این مقاله هوش مصنوعی چیست و چه کاربردی دارد به زبان ساده اطلاعات مفیدی آمده است.
بر پایه پژوهشی که مؤسسه مکنزی انجام داده، پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ بسیاری از کسبوکارها از هوش مصنوعی استفاده کنند و این فناوری جایگزین حدود ۳۰ درصد از کارکنان انسانی خواهد شد (ستار هاشمی، ۱۳۹۸). همچنین در بررسی نقش هوش مصنوعی در اقتصاد جهانی، پیشبینی شده که تا سال ۲۰۳۰ هوش مصنوعی حدود ۲۵/۵ تریلیون دلار در اقتصاد جهان سهم خواهد داشت که از این مقدار، ۱۰ درصد مربوط به کشورهای توسعهیافته آسیایی و ۲ درصد مربوط به منطقه خاورمیانه است (ستار هاشمی، ۱۳۹۸). در این شرایط، این پرسش مطرح میشود که آیا ایران جایگاه مناسبی در حوزه هوش مصنوعی دارد و چقدر برای بهرهگیری از این فناوری آماده است؟
توصیه میکنیم حتماً مقاله بهترین کلاس و ابزارهای هوش مصنوعی برای کودکان را مطالعه کنید.
بررسیها نشان میدهد که ایران از نظر آمادگی برای پذیرش و استفاده از هوش مصنوعی در جایگاه مطلوبی قرار ندارد و آمادگی لازم در این زمینه دیده نمیشود. بر اساس آمارهای جهانی مربوط به آمادگی کشورها در جذب هوش مصنوعی، ایران رتبه ۷۲ را در جهان دارد (ستار هاشمی، ۱۳۹۸). به همین دلیل لازم است برنامهریزی و راهبردهای مشخصی برای توسعه هوش مصنوعی در کشور تعریف شود. برای هوشمند شدن صنایع، نیاز است که دادهها به راحتی در دسترس باشند و از آنها در یادگیری ماشین استفاده شود.
دسترسی آزاد به دادهها یکی از چالشهای مهم کشور در مسیر هوشمندسازی است که تاکنون کمتر به آن توجه شده است. این موضوع نیازمند تنظیم قوانین و مقررات شفاف است تا ضمن ایجاد فضای رقابتی و بازار مناسب، امنیت دادهها نیز حفظ شود. همچنین باید اشاره کرد که با توجه به نوپا بودن حوزه هوش مصنوعی، هنوز جایگاه و دانش آن برای بسیاری از مدیران کشور به درستی تبیین نشده است. ایجاد گفتوگو بین مدیران، سرمایهگذاران و متخصصان در زمینه تحول دیجیتال و هوش مصنوعی، برای شناسایی نیازهای توسعه این فناوری در کشور و همچنین تولید محتوای مناسب در این زمینه، ضروری به نظر میرسد.
بیشتر بخوانید: ۵ فرصت استثنایی برای راهاندازی کسبوکار با هوش مصنوعی
یکی از اقدامات مفید انجامشده در این زمینه، تهیه مجموعه گزارشهایی با عنوان «هوش مصنوعی در جهان» توسط مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی است که به بررسی تأثیر هوش مصنوعی در کشورهای مختلف میپردازد.