این نوشته با مشارکت گروه مبلمان دانشگاه تهران و مجله رونیکس و تلاش بیتا حموله، دانشجوی کارشناسی مهندسی صنایع مبلمان دانشگاه تهران تهیه شده است.
بر اساس شواهد تصویری باقیمانده مانند نقاشیها و کتیبهها، پژوهشها نشان میدهد انسانها از حدود سی هزار سال پیش از وسایل ساخته شده از چوب، سنگ و فلز به عنوان مبلمان استفاده میکردهاند. درباره نخستین مبلمان ساخته شده در جهان دو دیدگاه اصلی وجود دارد. دیدگاه اول به دورههای پارینهسنگی و نوسنگی اشاره دارد و دیدگاه دوم، ساخت اولین مبلمان را به دوران نخستین پادشاهیهای مصر باستان نسبت میدهد. ترکیب این دو دیدگاه نشان میدهد که تاریخ دقیق و علمی ساخت مبلمان بسیار کهن و گسترده است. سازههایی مانند صندلیهای سنگی و چوبی از اولین نمونههای مبلمان به شمار میروند که قدمت آنها به چندین هزار سال قبل از میلاد مسیح بازمیگردد. همچنین بررسی سبکشناسی مبلمان نشان میدهد که اولین مبلمانها در تمدنهایی مانند مصر، ایران و یونان باستان وجود داشتهاند؛ اما نامگذاری سبکهای شناخته شده امروزی از قرن هفدهم میلادی آغاز شده است.
آشنايي و تاریخچه مبلمان
ریشه واژه مبلمان به کلمه فرانسوی “مبلمان” یا “meublement” بازمیگردد که خود از واژه لاتین “mōbilis” گرفته شده است. این کلمه لاتین به معنای وسایل و داراییهای قابل جابجایی است. امروزه مبلمان معمولاً به لوازم و اثاثیه کاربردی مانند صندلی، میز، تخت و مانند آنها گفته میشود که قابلیت انتقال و جابهجایی دارند.
تاریخچه مبلمان قبل از میلاد مسیح:
شواهدی در دست است که نشان میدهد انسانها در حدود ده هزار سال پیش از میلاد، در دورههای دیرینهسنگی و نوسنگی، مبلمان میساختهاند. قدیمیترین شیء کشفشده مربوط به ساخت و کاربرد مبلمان، پیکرههای سنگی زنی نشسته به نام چاتالهویوک است که قدمت آن به شش هزار سال پیش از میلاد بازمیگردد. نمونه دیگر، مجسمه ونوس است که الههای را در حال نشستن بر روی یک صندلی نمایش میدهد و در منطقه گاگارینو روسیه پیدا شده است. همچنین، کاوشهای باستانشناسی در ناحیه اسکارا بری در اسکاتلند، منجر به کشف صندلیها و تختهای سنگی شده که مربوط به دوران دیرینهسنگی و حدود ۳۲۱۵ سال پیش از میلاد هستند.
روستای باستانی اسکاتلند به نام اسکارا بره، گنجینهای از تاریخ است که در جزیره اورکنی قرار دارد. این روستا قدمتی بیش از پنج هزار سال دارد و به خوبی حفظ شده است. خانههای این روستا به هم چسبیده و از سنگ ساخته شدهاند. درون هر خانه، اثاثیهای مانند تخت، کابینت و صندوقهایی از جنس سنگ دیده میشود که همگی از همان سنگهای محلی تراشیده شدهاند.
این روستا به طور تصادفی و پس از یک طوفان بزرگ در سال ۱۸۵۰ میلادی کشف شد. بادهای شدید لایهای از خاک و شن را کنار زد و دیوارهای سنگی پنهان شده را نمایان کرد. باستانشناسان پس از کاوش، یک دهکده کامل با هشت خانه سنگی و راهروهایی که آنها را به هم وصل میکرد، پیدا کردند.
مردم اسکارا بره کشاورز و دامدار بودند. آنها گاو و گوسفند پرورش میدادند و در دریا ماهیگیری میکردند. همچنین شواهدی از زندگی اجتماعی و فرهنگی آنها به دست آمده است. آنها احتمالاً با جوامع دیگر در ارتباط بودند و در ساخت ابزار و تزئینات مهارت داشتند.
این محوطه امروزه به عنوان یکی از مهمترین سایتهای باستانشناسی شمال اروپا شناخته میشود و اطلاعات ارزشمندی درباره زندگی انسانها در عصر حجر در اختیار ما قرار میدهد. بازدیدکنندگان میتوانند از این خانههای سنگی دیدن کنند و تصویری زنده از زندگی در پنج هزار سال پیش را در ذهن خود مجسم کنند.
تاریخچه مبلمان در مصر باستان:
تاریخچه ساخت مبلمان در مصر باستان به حدود دو تا سه هزار سال پیش از میلاد مسیح میرسد. در آن دوران، مبلمان بیشتر در اختیار ثروتمندان و اشراف بود. نقاشیهای باقیمانده از آن زمان نشان میدهد که افراد متمول در کاخهای خود روی نیمکتها و صندلیهای چوبی مینشستند که با بالشهای پارچهای پوشانده میشد. فرعون مشهوری مانند توت عنخ آمون از پیشگامان استفاده گسترده از مبلمان در زندگی سلطنتی بود. یکی از طرحهای رایج در مبلمان مصری، تزئین آن با نقش سر شیر بود.
مصریان برای ساختن مبلمان از موادی مانند عاج فیل، فلز، نقره، طلا و چوب بهره میبردند. هرچه مبلمان گرانبهاتر بود، چوبهای باارزشتری مانند آبنوس، بلوط و انجیر در ساخت آن به کار میرفت. آنها برای پر کردن درزها و روکشکاری از چسب استخوان استفاده میکردند. روشهای اتصال قطعات نیز شامل کام و زبانه، پینهای چوبی و اتصال دم چلچله بود. همچنین برای زیباسازی، از روش آبکاری طلا روی سطح مبلمان استفاده میشد. از مشهورترین نمونههای باقیمانده از آن دوره، تخت خواب توت عنخ آمون است که امروزه در موزه قاهره نگهداری میشود.
برای گسترش دانش خود، مقاله چشمانداز هوشمندسازی صنعت مبلمان را مطالعه کنید.
تخت سلطنتی توت عنخ آمون یکی از آثار بهیادماندنی است که از گورستان باستانی مصر به دست آمده. این تخت چوبی با روکشی از طلا و نقره و سنگهای رنگارنگ تزئین شده است. روی پشتی تخت، تصویری از فرعون جوان و همسرش به چشم میخورد که در حالتی آرام و روزمره نشان داده شدهاند. این اثر نه تنها زیبایی خیرهکنندهای دارد، بلکه نمادی از هنر و زندگی در دوران فراعنه مصر باستان به شمار میرود.
تاریخچه مبلمان در ایران باستان:
خرید و ساخت مبلمان برای پارسیان هزینه زیادی داشت و معمولاً فقط ثروتمندان از آن استفاده میکردند. مبلمان بیشتر در خانههای افراد پردرآمد دیده میشد و معمولاً برای پذیرایی از مهمانان ویژه به کار میرفت. پارسیان عادت داشتند روی زمین بنشینند و از کوسن برای تکیه دادن استفاده کنند. به همین خاطر، میز و صندلی و مبل در زندگی روزمره آنها جایگاه چندانی نداشت.
مقاله معرفی انواع فازمتر و کاربرد هرکدام | کدام مدل فازمتر برای شما کاربردیتر است؟ حاوی اطلاعات جامعی است.
قدیمیترین مبلمانی که در ایران کشف شده، مربوط به دورههای عیلامی و هخامنشی است. این وسیله از جنس مفرغ ساخته شده و قدمت آن به هزاره دوم قبل از میلاد بازمیگردد. این اثر در کاوشهای منطقه املش در استان گیلان پیدا شده است. این صندلی مفرغی که در ابعاد کوچک و مینیاتوری و بر اساس نمونههای واقعی ساخته شده، یک صفحه مربعشکل دارد و روی چهار پایه ساده قرار گرفته است. پشتی آن نیز به شکل مستطیل بلندی است که شباهت زیادی به صندلیهای امروزی دارد.
مبلمانهای عيلايم از جنس برنز ساخته شده بودند.
مبلمان آشوريان باستان:
این مبلمان در واقع داربستها و چهارچوبهایی بودند که وسایل روی آنها سوار میشد. پایههای میز و صندلی در تمدن آشور، مانند مصریان، به شکل پنجه شیر ساخته میشد و در طراحی برخی نیمکتها و صندلیها از سر حیوانات نیز الهام گرفته میشد.
مصالح به کار رفته:
مبلمان آشوریان از برنز قالبگیریشده تهیه میشد و روی صندلیها و نیمکتهایشان با پارچههای رنگارنگ پوشانده میشد. کتیبه تخت پادشاهی نمرود از نمونههای برجسته این سبک مبلمان است که در موزه بریتانیا نگهداری میشود.
کتیبهای که بر روی تخت پادشاهی نمرود یافت شده، روایتگر سخنان و ادعاهای این پادشاه آشوری است. او در این نوشته، خود را فرمانروایی مقتدر و برگزیده خدایان معرفی میکند که بر سرزمینهای گستردهای حکمرانی داشته است. نمرود در این متن، به شرح فتوحات نظامی، ساخت معابد و بناهای عظیم، و همچنین اعمال قدرت خود میپردازد. هدف از نگارش چنین کتیبههایی، جاودانه کردن نام و افتخارات پادشاه و نمایش عظمت او به مردمان زمان خود و نسلهای آینده بود. این کتیبهها امروزه به عنوان منابعی ارزشمند برای درک تاریخ، باورها و شیوه حکمرانی در امپراتوری آشور باستان به شمار میروند.
تاریخچه مبلمان در یونان باستان:
دوره زمانی بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ پیش از میلاد مسیح، به عنوان دوران شکلگیری و رشد مبلمان در یونان شناخته میشود. نخستین نمونههای مبلمان یونانی، از صندوقهای چندمنظوره مصری الهام گرفته بودند که هم به عنوان صندوق نگهداری و هم به عنوان جای نشستن کاربرد داشتند.
مواد به کار رفته:
مبلمان ساختهشده در آن دوره، ابتدا از چوبهای در دسترس و کمهزینه ساخته میشد و سپس با لایههایی از چوبهای نفیس و کمیاب مانند آبنوس و افرا پوشانده میشد. این آثار با استفاده از عاج فیل و فلزات ارزشمند تزیین میشدند. هنرمندان یونان باستان بر روشهای خم کردن و فرمدهی چوب تسلط داشتند. آنها تنه و شاخههای درختان را به یکدیگر متصل میکردند و با پایههای محکم به زمین ثابت مینمودند تا شکل دلخواه برای ساخت مبلمان ایجاد شود. در ساخت این مبلمانها از انواع روشهای اتصال مانند کام و زبانه، اتصال با پین و اتصال دمچلچله استفاده میشد.
صندلیای به نام کلیسموس در یونان قدیم رواج داشت. این صندلی سبک و راحت بود و پشتی خمیدهای داشت. طراحی آن به شکلی بود که به راحتی میشد آن را جابهجا کرد. اغلب، افراد سرشناس و بانفوذ جامعه از این صندلی استفاده میکردند. پایههای این صندلی معمولاً به سمت بیرون خمیده بود. این نوع صندلی نمادی از سبک زندگی و هنر طراحی در تمدن یونان محسوب میشد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه راز انتخاب بهترین روغن برای موتور برق بنزینی.
مقاله بهترین چراغ فانوسی برای کمپینگ و قطعی برق: روشنایی مطمئن منبع بسیار خوبی برای یادگیری بیشتر است.
تاریخچه مبلمان در روم:
رومیها در طراحی و ساخت وسایل، از سبک سرزمینهایی که فتح میکردند الهام میگرفتند. به همین خاطر، صندلیها و تختهای اتروسیایی و رومی شباهت زیادی به مبلمان یونانی داشت. در روم، صندلی مخصوص نشستن را «سِلا» مینامیدند. آنها همچنین روش ساخت کمدهای چوبی به نام «آرماریا» را بلد بودند. رومیان وسایل ارزشمند خود را در این کمدها نگهداری میکردند. برای محافظت در برابر دزدان، این کمدها با نوارهای فلزی تقویت و محکم میشدند.
مواد مورد استفاده:
رومیان نخستین کسانی بودند که با بافتن نی، مبلمان ساختند. آنها از چوبهایی مثل زبان گنجشک، نخل و آبنوس نیز برای ساختن مبلمان استفاده میکردند.
صندلیهای دوران روم باستان فقط یک وسیله برای نشستن نبودند. آنها نشاندهنده جایگاه و مقام افراد در جامعه بودند. هرچه صندلی فردی مجللتر و با طراحی خاصتری بود، نشان میداد که او از قدرت و احترام بیشتری برخوردار است.
معمولاً رهبران و مقامات بلندپایه بر روی صندلیهایی به نام «کورول» مینشستند. این صندلیها اغلب از جنس عاج یا چوبهای گرانقیمت ساخته میشدند و تزئینات مفصلی داشتند. در مقابل، مردم عادی روی نیمکتهای ساده یا حتی روی زمین مینشستند.
طرح این صندلیها بر طراحی مبلمان در تمدنهای بعدی، به ویژه در دوره رنسانس، تأثیر زیادی گذاشت. حتی امروزه هم میتوان ردپای طراحیهای رومی را در برخی صندلیهای رسمی و تشریفاتی دید. در حقیقت، صندلی در آن دوران بیش از هر چیز نماد نظم و سلسله مراتب اجتماعی حاکم بر امپراتوری روم بود.
تاریخچه مبلمان قرون وسطی(قرن 4 تا 14 میلادی):
مبلمان ساخته شده در آن دوران، از چوب درخت بلوط انگلیسی تهیه میشد و وزن زیادی داشت. صندلیها و کاناپههای آن زمان معمولاً با نقشهای برجسته و حکاکیهای ظریف تزیین میشدند و طرحهایی از شخصیتهای افسانهای روی آنها دیده میشد. همچنین، برای طبقه اشراف و ثروتمندان، تختهای خواب بزرگ و میزهای غذاخوری با تزیینات منبتکاری شده رواج داشت. رویه این میزها اغلب از سنگ مرمر ساخته میشد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه تفنگ بادپاش چیست؟ | معرفی و بررسی بادپاش + کاربرد و انواع.
تاریخچه مبلمان دوره رنسانس (قرن 14 تا 16 میلادی):
این دوره تاریخی که از سال ۱۵۵۰ تا ۱۹۰۰ میلادی را در بر میگیرد، شاهد سبکهای مهم و متنوعی در طراحی مبلمان بود. از جمله این سبکهای شاخص میتوان به مبلمان الیزابت، ژاکوبی، چیپندل و لویی سیزدهم اشاره کرد.
در آن زمان، هنرمندان ایتالیایی روش ویژهای برای کار با چوب ابداع کردند که بسیار شبیه به روش تراش و شکلدهی سنگ در مجسمهسازی بود.
تختخوابهای این دوره معمولاً بدون سایهبان ساخته میشدند و پلههای کنار آنها اغلب به شکل جعبه یا صندوقچههای ذخیرهسازی طراحی میشد.
چوب گردو، مادهای رایج و پرکاربرد برای ساخت مبلمان بود. روی صندلیها نیز معمولاً بالشهایی قرار میگرفت که از جنس چرم، مخمل یا پارچههای کوبلندوزی شده بودند.
انواع مبلمان در دوره نوزایی (رنسانس)
در دورهای که به نوزایی یا رنسانس معروف است، هنر و طراحی خانهها دگرگون شد. این تغییرات در ساخت میز، صندلی، کمد و تختخواب هم دیده میشد. در آن زمان، مبلمان نه فقط برای راحتی، بلکه برای نشان دادن ثروت، دانش و سلیقه صاحب خانه ساخته میشد.
طراحی این مبلمان اغلب الهامگرفته از هنر یونان و روم باستان بود. خطوط راست، شکلهای متقارن و تزئیناتی مانند حکاکیهای گیاهی، نقشهای هندسی و تصویر چهرههای اساطیری روی چوب دیده میشد. چوبهای سنگین و باکیفیت مانند بلوط و گردو برای ساخت این قطعات به کار میرفتند.
هر وسیله کاربرد و ویژگی خود را داشت. مثلاً صندلیهای پشتداری مخصوص صاحب خانه بود و نشانه اهمیت او به شمار میرفت. میزهای بزرگ تزئینشده برای پذیرایی از مهمانان استفاده میشد و کمدهای بزرگ و سنگین برای نگهداری لباس و وسایل خانه کاربرد داشتند.
این مبلمان پایه و اساس طراحیهای امروزی را شکل دادند و زیبایی و استحکام آنها هنوز هم مورد توجه است.
بیشتر بخوانید:رنگ کردن مبلمان قدیمی خانه
اگر به این موضوع علاقه دارید، حتماً بهترین چراغقوه دستی: معرفی 6 مدل قدرتمند و پرفروش را بخوانید.
سخن آخر
میتوان گفت با پیشرفت آگاهی انسان درباره مواد گوناگون، تنوع در ساخت میز و صندلی و دیگر وسایل خانه بسیار بیشتر شده است. برای نمونه، در روزگاران قدیم، انسانها از سنگهای صاف به عنوان جای نشستن استفاده میکردند و سپس با افزایش دانستههای خود، به ساختن چهارپایههای چوبی روی آوردند که نخستین نمونههای مبلمان بودند. شایان ذکر است که آشنایی با سبکهای معروف مبلمان در جهان و ایران، تقریباً از دوره رنسانس و پس از سده هفدهم میلادی آغاز شده است. به همین دلیل، در نوشتههای آینده به توضیح بیشتر درباره این سبکها خواهیم پرداخت.