زندگی حضرت محمد (ص)
محمد (ص)، آخرین پیامبر خدا، در شهر مکه به دنیا آمد. پیش از تولد او، پدرش عبدالله از دنیا رفته بود. وقتی شش ساله بود، مادرش آمنه نیز درگذشت و او یتیم شد. پس از آن، تحت سرپرستی پدربزرگش عبدالمطلب قرار گرفت و وقتی پدربزرگش هم فوت کرد، عمویش ابوطالب از او مراقبت کرد.
در جوانی، او فردی راستگو و امین شناخته میشد و همه او را به اخلاق خوبش میشناختند. در آن زمان، مردم مکه بتپرست بودند و کارهای نادرست بسیاری انجام میدادند. محمد (ص) اغلب برای فکر کردن به خلقت جهان، به غار حرا میرفت.
در سن چهل سالگی، هنگامی که در غار حرا بود، فرشته خدا، جبرئیل، بر او نازل شد و اولین آیات قرآن را برایش آورد. این لحظه، آغاز رسالت او برای دعوت مردم به پرستش خدای یکتا بود.
در آغاز، تعداد کمی به او ایمان آوردند، از جمله همسرش خدیجه و عمویش علی. ثروتمندان و قدرتمندان مکه که منافع خود را در خطر میدیدند، او و پیروانش را آزار میدادند. این آزارها به قدری شدید شد که مسلمانان مجبور به ترک مکه و رفتن به شهر یثرب شدند. این سفر، که به “هجرت” معروف است، نقطه عطفی در تاریخ اسلام شد و سال وقوع آن، مبدأ تقویم اسلامی (هجری قمری) قرار گرفت.
شهر یثرب پس از ورود پیامبر، “مدینه النبی” یا به اختصار “مدینه” نامیده شد. در مدینه، جامعه اسلامی شکل گرفت و مسجد بزرگی برای عبادت ساخته شد. پیامبر با گروههای مختلف، از جمله یهودیان، پیمان صلح بست.
مشرکان مکه همچنان به دشمنی خود ادامه دادند و چندین جنگ بین مسلمانان و آنان رخ داد، مانند جنگ بدر و احد. سرانجام، پس از هشت سال، پیامبر و پیروانش بدون خونریزی، مکه را فتح کردند. پیامبر با وجود قدرت، همه دشمنان سابقش را بخشید.
حضرت محمد (ص) در سن شصت و سه سالگی، پس از ابلاغ کامل دین اسلام و رهبری امت، در مدینه از دنیا رفت و در همانجا به خاک سپرده شد.
او برای مسلمانان الگویی کامل در مهربانی، عدالت، صداقت و اخلاق نیک است.
حضرت محمد (ص)، که آخرین فرستاده خدا به مردم است، از مهمترین پیامبران میباشد. او دین اسلام را آورد و آن را به مردم معرفی کرد و همچنین اولین فردی است که در میان مسلمانان از هر گونه خطایی پاک و معصوم شناخته میشود. بزرگترین نشانه پیامبری او، کتاب آسمانی قرآن است. در این نوشته، به چگونگی تولد آن حضرت، نامها و لقبهای ایشان، زندگینامه، ازدواج، فرزندان و نیز زمان آغاز رسالت پیامبر (ص) پرداخته میشود.
تولد حضرت محمد (ص)
بر اساس باورهای شیعیان، آخرین فرستاده خدا در هفدهمین روز ماه ربیعالاول سال عام الفیل متولد شد. در مقابل، اهل سنت معتقدند که تولد ایشان در دوازدهمین روز همین ماه و سال رخ داده است. در ایران، این فاصله چندروزه بین دو تاریخ، «هفته وحدت» نامیده میشود.
مادر او آمنه، دختر وهب، و پدرش عبدالله، پسر عبدالمطلب بود و هر دو از خاندان قریش بودند. عبدالله، پدرش، پیش از آن که فرزندش به دنیا بیاید، در بازگشت از یک سفر تجاری به شام از دنیا رفت.
نام، کنیه و القاب
پیامبر اسلام(ص) نام دیگری به نام احمد دارند که در کتاب تورات هم از آن یاد شده است.
آن حضرت با کنیههای ابو القاسم و ابو ابراهیم شناخته میشوند.
ایشان القاب فراوانی دارند که از میان آنها میتوان به این موارد اشاره کرد: امین، نبیالله، رسولالله، صفیالله، حبیبالله، سید المرسلین، نعمة الله، خاتم النبیین، خیرة خلق الله، رحمة للعالمین، مصطفی، نبی امّی، محمود، خاتم، مذکّر، مدّثر، مزّمل، نذیر، منذر، بشیر، مبشّر، یس، طه، مبین، نور، کریم، شاهد و…
زندگینامه حضرت محمد (ص)
پیامبر اسلام (ص) در سنین کودکی مادر خود را از دست داد و پس از آن، پدربزرگش عبدالمطلب سرپرستی او را بر عهده گرفت. پس از فوت عبدالمطلب نیز عموی مهربانش ابوطالب، نگهداری از او را پذیرفت.
ابوطالب در یکی از سفرهای تجاری خود به شام، محمد(ص) را نیز همراه برد. در میان راه، آنان با راهبی به نام «بحیرا» دیدار کردند. بحیرا نشانههای پیامبری را در چهره و رفتار این نوجوان تشخیص داد و ابوطالب را از این موضوع آگاه کرد. همچنین به او هشدار داد که مراقب توطئههای یهودیان علیه برادرزادهاش باشد.
یکی از ویژگیهای برجسته حضرت محمد(ص) در جوانی، امانتداری بود؛ تا جایی که همه او را به «محمد امین» میشناختند. از کارهای مهم ایشان در آن دوران میتوان به حل اختلاف بزرگان قریش درباره نصب سنگ حجرالاسود، شرکت در پیمان «حلف الفضول» برای یاری ستمدیدگان، و مدیریت کاروان تجاری حضرت خدیجه(س) اشاره کرد. ایشان در این سفر تجاری نیز موفقیت و سود فراوانی به دست آورد.
ازدواج
حضرت محمد(ص) در ۲۵ سالگی با بانوی بزرگوار، خدیجه، پیمان زناشویی بست. این بانوی ارجمند که از برجستگان زنان بهشت شمرده میشود، با در اختیار گذاشتن دارایی خود برای پیامبر و پشتیبانی از اسلام، نقش بسیار مهمی در پیشبرد اهداف رسالت الهی ایفا کرد. پیامبر تا ده سال پس از آغاز رسالتشان، که خدیجه در قید حیات بود، همسر دیگری برنگزیدند و پس از درگذشت ایشان بود که همسران دیگری اختیار کردند.
فرزندان
خداوند به پیامبر(ص) از همسرش حضرت خدیجه(س) شش فرزند و از همسر دیگرش ماریه، یک فرزند عطا کرد. از میان این فرزندان، تنها حضرت فاطمه(س) در زمان زندگانی پیامبر در قید حیات بود و بقیهٔ فرزندان پیش از رحلت ایشان از دنیا رفته بودند. به این ترتیب، نسل پیامبر اسلام تنها از طریق دخترشان فاطمه(س) ادامه پیدا کرد.
بعثت
حضرت محمد(ص) در میان جامعهای که بتپرستی رواج داشت به دنیا آمد، اما از همان آغاز، خدای یکتا را میپرستید. پیش از آنکه به پیامبری برگزیده شود، هر سال یک ماه را در غار حرا به عبادت و راز و نیاز با خدا میگذراند.
در چهل سالگی، در روز ۲۷ رجب، هنگامی که در غار حرا مشغول عبادت بود، فرشته وحی از سوی خدا بر او نازل شد و او را به پیامبری انتخاب کرد.
پیامبر(ص) هدف اصلی رسالت خود را کامل کردن ارزشهای اخلاقی دانست و به مدت ۱۳ سال در مکه، چه پنهانی و چه آشکارا، مردم را به سوی اسلام دعوت کرد. در تمام این سالها، مشرکان مکه او و یارانش را به شیوههای گوناگون آزار میدادند.
آنها مسلمانان را در محاصره اقتصادی و اجتماعی قرار دادند، با وعدههای فریبنده سعی کردند پیامبر را از راهش منصرف کنند، مسخرهاش کردند، به او توهین نمودند، مانع مهاجرت مسلمانان شدند و حتی آنان را شکنجه میدادند.
سرانجام، مشرکان تصمیم به کشتن پیامبر گرفتند. در این شب خطرناک، حضرت علی(ع) در بستر ایشان خوابید تا دشمنان فریب بخورند و پیامبر(ص) مخفیانه از مکه خارج شد و به سوی شهر یثرب (که بعدها مدینه نام گرفت) هجرت کرد. این هجرت، آغاز تاریخ اسلامی بر اساس ماههای قمری شد.
در مدینه نیز دشمنان جدیدی مانند یهودیان و منافقان به همراه مشرکان مکه، به دشمنی با اسلام ادامه دادند و درگیریهای متعددی رخ داد. از جمله این نبردها میتوان به جنگ بدر، احد، خندق (احزاب)، خیبر و درگیری با قبایل مختلف اشاره کرد.
یکی از رویدادهای مهم پس از هجرت، در سال دوم، تغییر جهت نماز مسلمانان از مسجدالاقصی به سوی کعبه بود.
شش سال پس از هجرت، پیامبر(ص) موفق به انعقاد پیمان صلحی با مشرکان به نام “صلح حدیبیه” شد. این صلح آرامش و امنیتی برای مسلمانان به ارمغان آورد و پیامبر از این فرصت استفاده کرد و نامههایی برای پادشاهان و فرمانروایان کشورهای مختلف فرستاد و آنها را به اسلام دعوت کرد.
دو سال بعد، وقتی مشرکان پیمان حدیبیه را شکستند، پیامبر با لشکری بزرگ به سوی مکه حرکت کرد. شهر مکه بدون جنگ و خونریزی فتح شد و بسیاری از مردم آن به اسلام گرویدند.
در سال دهم هجرت، پیامبر برای انجام مراسم حج به مکه رفتند. در بازگشت از مکه، در محلی به نام غدیر خم، دستور الهی برای معرفی جانشین پس از خود را دریافت کردند و در جمع انبوه مسلمانان، حضرت علی(ع) را به عنوان وصی و جانشین خود به همه معرفی نمودند و مردم با ایشان بیعت کردند.
سرانجام، حضرت محمد(ص) در سال یازدهم هجری و در سن ۶۳ سالگی، بر اثر خوردن غذای مسمومی که زنی یهودی به ایشان داده بود، از دنیا رفتند. آرامگاه ایشان در مسجدالنبی در شهر مدینه قرار دارد.
**سخن پایانی**
حضرت محمد(ص) در طول زندگی پربرکتش، نهایت تلاش خود را برای هدایت انسانها به سوی خداوند به کار بست، تا جایی که تقریباً تمام شبهجزیره عربستان در زمان حیاتش اسلام آوردند. پس از آن نیز گسترش اسلام به سراسر جهان ادامه یافت و این دین به تدریج به یک دین جهانی تبدیل شد.
روش زندگی ایشان در تمام دوران بر پایه اخلاق نیک و عدالت استوار بود.
صداقت، امانتداری، کمحرفی، سادهزیستی، فروتنی، بزرگواری، بخشش، شکیبایی، نظم، آراستگی، خوشرویی، پاکیزگی، شجاعت و قدرت روحی بالا، از ویژگیهای برجسته او بود. هر کس برای اولین بار او را میدید، مجذوب شخصیت بینظیر و جذابش میشد.
پیامبر اسلام(ص) در انجام رسالت الهی خود هیچ کوششی را فروگذار نکرد و همواره مسلمانان را به تمسک به قرآن و اهل بیت(ع) سفارش میفرمود تا از تفرقه و پراکندگی دور بمانند. ایشان در موقعیتهای مختلف، از جمله در جمع نزدیکان و به ویژه در واقعه غدیر خم، حضرت علی(ع) را به عنوان جانشین پس از خود به همگان معرفی کردند.