آیا تاکنون نیاز داشتهاید که یک قطعه چوبی، پلاستیکی یا فلزی را در خانه، کارگاه یا محل کار خود سوراخ کنید و داخل آن رزوه یا پیچ ایجاد کنید؟ شاید بپرسید قلاویزکاری به چه معناست. ابزار قلاویز چه انواعی دارد و هرکدام در چه مواقعی به کار میآید؟ در این مطلب از مجله رونیکس، پس از آشنایی اولیه با قلاویز، به بررسی گونههای مختلف آن و کارهایی که میتوان با این وسیله انجام داد میپردازیم.
رونیکس را بخوانید.
قلاویز چیست؟
پیش از آن که به طور کامل با قلاویز آشنا شویم، ابتدا بهتر است فرآیند قلاویزکاری را توضیح دهیم. در این روش، از ابزاری به نام قلاویز استفاده میشود. قلاویزکاری راهی رایج برای درست کردن رزوههای درونی روی قطعات است. از قلاویز برای ایجاد این رزوهها یا شیارهای پیچمانند در داخل سوراخ قطعات یا برای ساخت مهره استفاده میکنند. این رزوهها کمک میکنند تا پیچ به خوبی در قطعه قرار گیرد و محکم در آن بچرخد. در نهایت، این کار باعث ایجاد اتصالی استوار و پایدار میشود.
قلاویز معمولاً شبیه به متهای با سر چهارگوش و لبههای دندانهدار و تیز ساخته میشود. این ابزار به کمک دست یا با ماشین وارد سوراخ قطعه کار شده و با تراش دادن دیوارههای داخلی، رزوه یا شیار مورد نظر را ایجاد میکند.
با استفاده از قلاویز میتوان روی قطعات مختلف، دندانه و رزوه ایجاد کرد. بهطور مثال، اگر بخواهید مهرههایی با رزوه چپگرد و اندازه اینچی بسازید، میتوانید از قلاویزهای مخصوص اینچی کمک بگیرید.
برای سوراخکاری روی استیل، چه نوع متهای مناسب است؟
حالا که با قلاویز و کاربرد آن آشنا شدید، خوب است بدانید قطعهای به نام حدیده هم وجود دارد که برای ایجاد رزوه روی سطح بیرونی قطعات به کار میرود. این فرآیند را حدیدهکاری مینامند.
کاربرد ابزار قلاویز
اصلیترین استفاده از قلاویز در خانه و صنعت، برای تراشیدن و ایجاد شیار روی قطعات گوناگون است. از این ابزار برای درست کردن دندهها و مارپیچهای پیچ روی چیزهایی مثل چوب، فلزات و پلاستیک استفاده میشود.
شیوه قلاویزکاری برای ایجاد رزوه در داخل سوراخها و حدیدهکاری برای ایجاد رزوه روی سطح بیرونی قطعات، در صنعت و کارگاههای مختلف مانند بخش تاسیسات، خطوط تولید لولههای آب و گاز و همچنین کارخانههای تولید پیچ و مهره کاربرد فراوان دارد.
با انواع قلاویز آشنا شوید
برای ایجاد سوراخ در قطعات گوناگون، باید از متههای مناسب هر کار استفاده کرد. این موضوع در مورد قلاویزها هم صدق میکند. قلاویزها در اندازهها و انواع مختلف، تعداد و شکل تیغههای برنده متفاوتی دارند. به طور نمونه، برای کار روی مهرههای ریز مثل سایز M3 یا M4، معمولاً از دسته قلاویزهای کوچک بهره میبرند.
جنس قلاویزها اغلب از فولاد سریعبرش HSS و HSS-E، تیتانیوم خالص یا آلیاژ کبالت و گاهی چدن است. علاوه بر این، بسیاری از آنها با پوششهایی مانند اکسید سیاه، اکسید طلایی تیتانیوم یا ترکیب تیتانیوم و آلومینیوم روکش میشوند تا مقاومت بیشتری پیدا کنند.
در بازار، برای هر سایز استاندارد مهره، قلاویزهای مناسب با گامهای گوناگون وجود دارد. شما میتوانید بسته به نیاز خود، انواع قلاویز دستی، ماشینی و دیگر انواع را انتخاب کنید. در ادامه، پرکاربردترین گونههای قلاویز معرفی میشوند.
قلاویز دستی
قلاویز دستی، همانطور که از اسمش مشخص است، با چرخاندن دست به درون قطعه کار فرستاده میشود. این نوع قلاویزها معمولاً به شکل ساده و معمولی ساخته میشوند و در قالب دستههای سهتایی و در سه گونه متفاوت ارائه میگردند.
یک ست کامل قلاویز دستی، از سه عدد قلاویز تشکیل میشود: قلاویز پیشرو، قلاویز میانرو و قلاویز پسرو. شما میتوانید این سه نوع را از روی خطهای روی بدنه آنها از هم تشخیص دهید. قلاویز پسرو هیچ خطی روی بدنه ندارد. قلاویز پیشرو یک خط دارد و قلاویز میانرو با دو خط مشخص میشود.
توجه داشته باشید که برای ایجاد رزوه در سوراخهای کور (ته بسته)، باید از هر سه قلاویز استفاده کنید. اما برای سوراخهای روگذر (ته باز)، فقط به قلاویز پیشرو و میانرو نیاز دارید.
در عمل، رزوهکاری یک سوراخ معمولاً با هر سه قلاویز انجام میگیرد. بدین ترتیب که قلاویز پیشرو حدود ۵۰ درصد از عمق سوراخ را رزوه میکند. سپس قلاویز میانرو حدود ۳۰ درصد دیگر از کار را ادامه میدهد و در نهایت، قلاویز پسرو ۲۰ درصد باقیمانده را کامل میکند. برای انجام یک کار دقیق، بهتر است به جدول استاندارد قطر سوراخها که برای هر سایز قلاویز تعیین شده است، مراجعه کنید.
قلاویز ماشینی
برای ایجاد رزوه (قلاویزکاری) در کارهای صنعتی با سرعت زیاد، بهتر است از روش رزوهزنی با ماشین استفاده کنید که با دستگاه دریل مخصوص قلاویز انجام میشود. این نوع قلاویزها معمولاً به صورت تکی فروخته میشوند و جنس آنها از فولاد سریعبرش (HSS) است.
درست مانند زمانی که یک مته را به سهنظام دریل وصل میکنید، اگر دریل شما امکان رزوهزنی خودکار را داشته باشد، میتوانید به جای مته، یک قلاویز ماشینی را در سهنظام دستگاه ببندید. با توجه به کاری که میخواهید انجام دهید، میتوانید از انواع مختلف قلاویز ماشینی مانند نوع ساده، نوع مارپیچ و نوع نوکتیز استفاده کنید که هر کدام طراحی و کاربرد خاص خود را دارند.
به طور مثال، قلاویز ماشینی ساده، نوکی صاف دارد و بیشتر برای سوراخهای کور مناسب است. قلاویز ماشینی نوکتیز، از نوع ساده تیزتر است ولی دقت آن کمتر میباشد. قلاویز ماشینی مارپیچی هم که از نامش پیداست، روی بدنه خود شیارهای پیچشی دارد و معمولاً برای رزوهکاری سوراخهای کفبسته مورد استفاده قرار میگیرد.
آشنایی با سریهای مختلف ستهای مته رونیکس.
ست مته رونیکس
قلاویز فرم، نوع جدیدی از قلاویزهای ماشینی است که به جای برش و تراش فلز، رزوهها را با شکلدهی و فشار در درون قطعه ایجاد میکند. از این قلاویز معمولاً برای رزوهکاری مواد نرم مانند فولادهای کمکربن، آلومینیوم، مس و دیگر فلزات غیرآهنی استفاده میشود.
قلاویز لوله
آجهای قلاویز لوله، برخلاف دیگر قلاویزها، صاف و مستقیم هستند و حالت مارپیچی ندارند. همچنین، این نوع قلاویز برای ایجاد رزوه روی لوله، برادهای از کار جدا نمیکند. از این ابزار معمولاً برای رزوهزنی لولههای گاز و آب استفاده میشود.
قلاویز لوله به دو شکل اصلی ساخته میشود: صاف (مستقیم) و مخروطی. این دو نوع، هم در ساختار و هم در نحوه استفاده با هم فرق دارند. قلاویز صاف را هم میتوان با دست و هم با ماشین به کار برد؛ اما قلاویز مخروطی لوله فقط با دست قابل استفاده است.
مته الماسه چیست و چه استفادههایی دارد؟ تفاوت آن با متههای عادی در چیست؟
همچنین، مته خزینه چه نوع ابزاری است و در چه مواقعی به کار میآید؟ در ادامه به معرفی کاربردهای آن میپردازیم.
سخن آخر
در این نوشته از مجله رونیکس، با ابزار قلاویز، گونههای مختلف و موارد استفاده آن آشنا شدیم. برای انجام صحیح فرآیند قلاویزکاری، علاوه بر ایجاد سوراخهایی دقیق و اصولی و نیز بهکارگیری مایع خنککننده و روانکننده مناسب، باید از قلاویزی استفاده کنید که با نوع کار شما هماهنگی دارد. امیدواریم این اطلاعات برای شما سودمند بوده باشد.
اگر پرسش یا نظری دارید، میتوانید از طریق بخش دیدگاههای همین صفحه با ما در تماس باشید.
سوالات متداول
**دسته قلاویز چیست؟**
برای این که بتوان قلاویزها و حدیدههای دستی را هنگام کار به راحتی نگه داشت و هدایت کرد، از یک وسیله مخصوص به نام «دسته قلاویز» استفاده میکنند.
**برای قلاویزکاری چدن از چه روانکنندهای استفاده میشود؟**
در کار روی چدن، معمولاً نیازی به استفاده از روغن یا ماده روانکننده نیست. در عوض، بهتر است با فشار هوای کم و آرام، برادهها را از داخل سوراخ خارج کرد تا کار تمیز و روان پیش برود.
**دلایل اصلی شکستن قلاویز کدامند؟**
مهمترین دلایل شکستگی قلاویز عبارتند از: اندازه قلاویز با سوراخ همخوانی نداشته باشد، نوع قلاویز برای کاری که انجام میدهیم مناسب نباشد، یا از قلاویزهای بیکیفیت و غیراستاندارد استفاده شده باشد.