فرقی ندارد که در حال ساخت یک ساختمان باشید یا تمیز کردن نمای آن؛ عضو تیم آتشنشانی باشید یا در حال رنگکاری ساختمانهای مرتفع. کار در ارتفاع، چهارمین شغل پرخطر جهان به شمار میرود و سقوط افراد یا ابزار از بلندی، اصلیترین خطری است که سلامت شاغلان این حوزه را تهدید میکند. البته فعالیت در ارتفاع تنها به این مشاغل محدود نمیشود. بسیاری از حرفهها در جهان وجود دارند که کار در بلندی، بخشی ضروری و همیشگی از آنها محسوب میشود.
بر اساس آییننامه ایمنی کار در ارتفاع، هر فعالیتی که در بلندای بیش از ۱٫۲ متر از سطح زمین یا کف انجام شود، کار در ارتفاع تعریف میشود و رعایت دستورالعملهای ایمنی مربوط به آن برای همه الزامی است.
اگر شغل شما نیز در گروه مشاغل مرتبط با کار در ارتفاع قرار دارد، برای پیشگیری از هرگونه حادثه احتمالی، باید اصول ایمنی را به دقت اجرا کنید. در این نوشته از مجله رونیکس، ضمن مرور ۱۱ اصل کلیدی، نکات مهم برای ایمنی در کارهای ارتفاع را با شما در میان میگذاریم.
رونیکس را بخوانید!
رعایت الزامات عمومی کار در ارتفاع توسط کارفرما، مجری، پیمانکار و سایر عوامل اجرایی
در دستورالعمل ایمنی برای کار در ارتفاع، رعایت یک سری قوانین کلی لازم است که در ۲۴ بخش تنظیم شده است. در اینجا برخی از مهمترین موارد را مرور میکنیم:
کارفرما باید خطرهای احتمالی در محیط کار را شناسایی و بررسی کند و سپس اقدامهای لازم برای ایمنسازی آن محل را انجام دهد.
همچنین با توجه به ماده ۸۸ قانون کار ایران، همه سازندگان، واردکنندگان، توزیعکنندگان، فروشندگان و کسانی که از ابزار، ماشینآلات و وسایل کار در ارتفاع استفاده میکنند، موظفند استانداردهای ساخت تجهیزات و نکات ایمنی و محافظتی مربوطه را رعایت نمایند.
جابجایی، نصب، جمعآوری، انبارداری و استفاده از ابزار، تجهیزات و ماشینآلات در ارتفاع نباید باعث ایجاد خطر برای کارگران و دیگر افراد حاضر در محیط شود.
آموزش نکات ایمنی کار در ارتفاع
کارکنان باید به شکل منظم و دورهای، آموزشهای مربوط به رعایت ایمنی هنگام کار در ارتفاع را ببینند. معمولاً در این دورهها موضوعات مهم زیر آموزش داده میشود:
آشنایی با خطرهای احتمالی در کار در ارتفاع
روشهای ایمنسازی محیط کار برای انجام فعالیت در ارتفاع
شناخت روشهای کاری، دستگاهها و ابزارهای ایمنی مخصوص کار در ارتفاع
آشنایی با انواع تابلوهای هشدار و راهنمای ایمنی
شناخت وسایل و تجهیزات محافظت شخصی
آموزش روشها و ابزارهایی برای جلوگیری از افتادن ابزار و مصالح از ارتفاع
واکنش درست و بهموقع در موقعیتهای اضطراری
استفاده از کلاه ایمنی، حافظ جان کارکنان
کلاه ایمنی یکی از اساسیترین وسایل محافظتی است که در محل کار مورد استفاده قرار میگیرد. هدف اصلی آن جلوگیری از آسیبهای احتمالی به سر در حین انجام فعالیتهای شغلی است.
کلاه ایمنی رونیکس
در فعالیتهایی مانند ساختوساز، پروژههای عمرانی، آتشنشانی و هر شغلی که در آن افراد در ارتفاع کار میکنند، استفاده از کلاه ایمنی اهمیت بسیار بالایی دارد. این نوع کلاه با کلاه ایمنی معمولی مهندسی تفاوت دارد؛ اغلب محکمتر و بادوامتر است و طراحی آن بدون لبه میباشد تا میدان دید کاربر در حین کار کاملاً باز باشد. کلاههای ایمنی بر اساس میزان مقاومتی که در برابر جریان برق دارند، به سه دسته A، B و C تقسیم میشوند.
کمربند ایمنی برای کنترل ارتفاع
کمربند ایمنی یکی از ابزارهای ضروری و بسیار مهم در رعایت اصول ایمنی هنگام کار در ارتفاع است. این وسیله از ناحیه کمر کاربر محافظت میکند و معمولاً از جنس الیاف طبیعی یا مواد مصنوعی مقاوم ساخته میشود. کار اصلی کمربند ایمنی، پشتیبانی از بدن فرد است، به ویژه در مواقعی که نیاز است به شکل کنترلشده از ارتفاع پایین بیاید. از جمله مدلهای مختلف این کمربندها میتوان به انواع تک قلاب، دو قلاب، مجهز به جذبکننده ضربه (شوکدار)، نوع پاراشوتی و موارد مشابه اشاره کرد.
طناب برای حداکثر ایمنی
برای کار کردن در ارتفاع، از طنابهای مختلفی استفاده میکنند تا اگر فردی سقوط کرد، ضربه ناشی از افتادنش کم شود. این طنابها انواع مختلفی دارند؛ مثل طناب تکیهگاه، طناب عملیاتی، طناب دینامیک، طناب ایمنی، طناب پشتیبان و طناب نیمهثابت.
حالا شاید بپرسید اگر این نکات ایمنی هنگام کار در ارتفاع رعایت نشود، چه اتفاقی میافتد؟ پاسخ اینجاست:
حادثه سقوط در یک پروژه ساختمانی
در یک شهر بزرگ، کارگری به نام امیر در یک ساختمان نیمهکاره مشغول کار بود. او روی طبقه ششم ساختمان در حال نصب سقف بود که ناگهان از ارتفاع سقوط کرد و درگذشت. بررسیها نشان داد که دلیل اصلی این اتفاق، بستن نکردن کمربند ایمنی بوده است.
جزئیات این رویداد نشان میدهد که در آن محل، نردههای محافظ به درستی نصب نشده بود و تجهیزات ایمنی کافی وجود نداشت. در چنین شرایطی، استفاده از کمربند ایمنی ضروری بود. اما امیر به جای بستن کمربند، تنها به نردههای موقتی که محکم نبودند تکیه کرده بود و این موضوع به قیمت جانش تمام شد.
لایف لاین، سیستم ایمنی برای حفاظت از جان افراد
برای کسانی که روی داربست یا در ارتفاع کار میکنند، لایفلاین یک وسیله ضروری و نجاتبخش است. لایفلاین یا خط نجات، از طنابها یا کابلهای ایمنی تشکیل شده که به صورت عمودی یا افقی نصب میشوند و در نهایت به تجهیزات ایمنی شخص متصل میگردند.
لایفلاین هنگام سقوط، فرد را در هوا نگه میدارد و از آسیب دیدن او جلوگیری میکند. از نوع عمودی آن بیشتر روی دکلهای نفتی، مخابراتی و برق استفاده میشود. نوع افقی آن نیز برای کار در سطوح شیبدار، اسکلتهای ساختمانی، لبههای خطرناک و روی نمای شیشهای ساختمان به کار میرود.
فرود نرم و ایمن با توری ایمنی
توریهای محافظ در ساختمانهای مرتفع و سازههای بلند، به دلیل انعطاف و کشسانی که دارند، باعث میشوند اگر کسی از ارتفاع سقوط کرد، بهصورت ایمن فرود بیاید. این سیستمهای جلوگیری از سقوط که با توری ایمنی کار میکنند، معمولاً در کارهای ساختمانی و صنعتی به چهار گروه اصلی تقسیم میشوند:
در سیستم S، توری ایمنی در زیر بخشهای مختلف سازه نصب میگردد.
در سیستم T، توری مانند یک محافظ و سپر، دورتادور ساختمان کار گذاشته میشود.
در سیستم U، توری ایمنی در کنار لبههای خطرناک و پرتگاهها قرار میگیرد.
در سیستم V، توری از افتادن اشیا یا افراد به پایین جلوگیری میکند.
نکات ایمنی بالابرها
بالابر برقی رونیکس مدل RH-4136
بالابرها ابزارهای مهمی برای انجام کار در ارتفاعات هستند. برای حفظ ایمنی، این دستگاهها باید دارای ویژگیهایی مانند سنسور تشخیص وزن بار، حسگر حرکت و دکمههای توقف اضطراری باشند. همچنین باید از تجمع افراد در زیر بالابر جلوگیری کرد. حفظ تعادل دستگاه هنگام کار در ارتفاع نیز نکته بسیار مهمی است که باید رعایت شود.
به گفته سایت کیوپیکت:
کار در ارتفاع میتواند خطرناک باشد و رعایت نکات ایمنی برای پیشگیری از حوادث ضروری است. این موارد شامل استفاده از وسایل محافظتی مثل کمربند ایمنی، نردههای حفاظتی و تورهای ایمنی است. همچنین آموزش کارگران برای رعایت دقیق دستورالعملهای ایمنی بسیار اهمیت دارد. قوانین کار در ارتفاع در کشورها و صنایع مختلف ممکن است متفاوت باشد، اما هدف همه آنها کاهش خطرات و حفظ سلامت افراد است. هر فعالیتی که در ارتفاع بیش از ۱.۲۰ متر از سطح زمین انجام شود، کار در ارتفاع محسوب میگردد.
نکات ایمنی نردبانها
بر اساس قوانین ایمنی برای کار در ارتفاع، نردبان باید ویژگیهای مشخصی داشته باشد. در ادامه، برخی از این موارد مهم را مرور میکنیم:
کاربرد نردبان در شرایط زیر مجاز نیست:
– قرار دادن نردبان روی داربست یا سکوی کار در ارتفاع
– استفاده از نردبان به جای تیر یا تخته به عنوان زیرپا
– استفاده از نردبان به عنوان پل برای عبور بین دو سکوی کار در ارتفاع
بیشترین طول مجاز برای نردبانهای قابل حمل، ۱۰ متر است.
فاصله بین پلههای نردبان باید یکسان باشد و بین ۲۵ تا ۳۵ سانتیمتر فاصله داشته باشند.
استفاده از نردبانهایی که پلههای آنها از طناب ساخته شده، مجاز نیست. تنها در صورتی میتوان از این نوع نردبان استفاده کرد که استفاده از انواع دیگر نردبان امکانپذیر نباشد.
نکات ایمنی داربستها
داربستها بر اساس قوانین ایمنی برای کار در ارتفاع باید ویژگیهای مشخصی داشته باشند. در ادامه، برخی از این نکات مهم را مرور میکنیم:
کارفرما باید یک پلاک مشخصات روی داربست نصب کند. روی این پلاک، نام و اطلاعات شرکت، نام مدیر مسئول و نام مدیر فنی درج میشود.
فاصله بین دو ستون عمودی یا دهانه داربست نباید بیشتر از ۲.۴ متر باشد.
داربست باید توانایی تحمل حداقل چهار برابر وزن بار وارد شده را داشته باشد.
سکوی کار روی داربست باید حداقل یک متر پایینتر از بالاترین نقطه ستونهای عمودی قرار گیرد.
در صورت نامساعد بودن شرایط آب و هوایی، کار روی داربست باید متوقف شود.
نکات ایمنی جایگاه کار
طبق مقررات ایمنی برای کار در بلندی، باید هنگام کار در محلهای مرتفع، اصول ایمنی رعایت شود. در ادامه، به برخی از این اصول اشاره میکنیم:
محل کار باید کاملاً تمیز باشد و هیچ ماده لیز و لغزندهای در آن وجود نداشته باشد. این کار از افتادن وسایل و از دست دادن تعادل افراد روی آن جلوگیری میکند.
در نقطهای که افراد به محل کار در ارتفاع وارد یا از آن خارج میشوند، باید محافظ یا درپوش ایمنی با لولا نصب شده باشد.
اطراف محل کار در ارتفاع باید با نرده یا حفاظ مناسب و ایمن محصور شود. همچنین، هم محل کار و هم کارگران باید از سیستمهای توقفدهنده سقوط استفاده کنند.
برای پیشگیری از هرگونه اتفاق ناگوار، لازم است محل کار فاقد هرگونه سوراخ، برآمدگی، مانع و موارد مشابه باشد.
طنابهای مربوط به محل کار آویزان باید به مرکز تیرهای پیشآمده متصل شوند و نیروی این اتصال به طور کامل به قرقره منتقل شود.
تشویق کارکنان به رعایت ایمنی در ارتفاع
ایمنی در کارهای مرتفع فقط به بستن کمربند و استفاده از تجهیزات محدود نیست. این کار نیازمند رعایت یکسری روشها و قواعد خاص است. برای ایمن ماندن در ارتفاع، باید به مجموعهای از موارد توجه کرد: آموزش درست به نیروها، استفاده صحیح از وسایل محافظتی مثل کمربند ایمنی و طنابهای مهار، و رعایت اصول طراحی ایمن برای داربست و نردبان. علاوه بر این، چک کردن وضعیت آبوهوا، نظارت بر سلامت فنی ابزارها و انجام کارها مطابق با دستورالعملهای ایمنی، از کارهای ضروری برای پیشگیری از حوادث است. در کل، رعایت این نکات به صورت کامل، باعث افزایش ایمنی و کاهش ریسکهای کار در ارتفاع میشود.
برای اینکه کارکنان در بهبود ایمنی مشارکت کنند و خطرات را گزارش دهند، باید فضایی مثبت و فرهنگ ایمنی قوی در کارگاه ایجاد کرد. برگزاری کلاسهای آموزشی منظم درباره اصول کار در ارتفاع و روش گزارشدهی خطرات، آگاهی افراد را بالا میبرد. همچنین، طراحی یک سیستم ساده و محرمانه برای گزارش مشکلات، به کارکنان اجازه میدهد بدون نگرانی، موضوعات را مطرح کنند. دادن پاداش و تشویق به کسانی که در زمینه ایمنی فعال هستند، انگیزه بیشتری ایجاد میکند. جمعآوری منظم گزارشها و دادن بازخورد درباره اقدامات انجامشده، نشان میدهد که ایمنی برای مدیران اهمیت واقعی دارد. تشویق کار گروهی و حمایت از پیشنهادهای کارکنان نیز از راههای مؤثر دیگر است که به ارتقای ایمنی کار در ارتفاع و ایجاد محیطی امنتر کمک میکند.
سخن آخر
برای حفظ جان و جلوگیری از خسارتهای مالی، رعایت نکات ایمنی هنگام کار در ارتفاع بسیار مهم است. همچنین، داشتن بیمه حوادث برای محیطهای کاری، اقدام هوشمندانهای است تا در صورت بروز حادثه، هزینههای احتمالی پوشش داده شود. در این نوشته از مجله رونیکس، یازده نکته کلیدی برای ایمنی در کارهای ارتفاعی مرور شد. به نظر شما چه موارد دیگری در زمان کار در ارتفاع باید رعایت شود؟ میتوانید دیدگاههای خود را در بخش نظرات همین صفحه با ما در میان بگذارید.
سوالات متداول
لنیارد چیست و چه کاری انجام میدهد؟
لنیارد یک نوار یا طناب مخصوص است که برای اتصال فردی که در ارتفاع کار میکند، به یک نقطه اتکا، طناب اصلی یا سازه ثابت به کار میرود. این وسیله طوری طراحی شده که کمترین مانع و محدودیت را برای حرکت کاربر ایجاد کند.
حداکثر وزن مجاز برای استفاده از هارنس چقدر است؟
بیشترین وزن کاربر برای استفاده از هارنس، با توجه به شرکت سازنده آن، معمولاً تا ۱۴۰ کیلوگرم میباشد.
شوکگیر چیست و چه فایدهای دارد؟
شوکگیر یک ابزار ایمنی است که در روشهای استاندارد کار در ارتفاع مورد استفاده قرار میگیرد. کاربرد اصلی آن کاهش نیروی ناگهانی و ضربه ناشی از سقوط است.
یک پاسخ
ممنون که این نکات حیاتی رو یادآوری کردین. رعایت همین جزئیات به ظاهر کوچیک، می تونه از خیلی فاجعه ها جلوگیری کنه.