این نوشته با مشارکت گروه تخصصی مبلمان دانشگاه تهران و مجله رونیکس و به قلم بیتا حموله، دانشجوی کارشناسی مهندسی صنایع مبلمان دانشگاه تهران، تهیه شده است.
مبلمان از وسایل لازم و پرکاربرد در هر خانهای است و نقش مهمی در تکمیل دکوراسیون داخلی دارد. بعضی افراد فکر میکنند سابقه مبلمان در ایران تنها حدود صد سال است؛ اما این دیدگاه درست نیست. تاریخچه مبلمان در ایران بسیار طولانیتر است. در واقع، مبلمان از گذشتههای دور در ایران وجود داشته، اما در یک قرن اخیر، با دگرگونی سلیقه و شیوه زندگی مردم، طرح و سبک آن تغییر کرده است. مدارک و یافتههای بهدستآمده از کتیبههای تاریخی نشان میدهد که هزاران سال پیش در ایران مبلمان مورد استفاده بوده و بزرگان و پادشاهان از آن بهره میبردهاند. برخی از شاهان از تختهای شاهی به عنوان مبلمان استفاده میکردند. به طور کلی، سبکهای مبلمان ایرانی در دوره ایران باستان و در سه تمدن مهم هخامنشی، اشکانی و ساسانی شکل گرفت و پس از ورود اسلام به ایران، در دوران صفوی، قاجار و پهلوی دگرگونیهایی یافت. در این مقاله از مجله رونیکس، صنعت مبلمان در ایران را مرور میکنیم.
رونیکس را بخوانید.
آشنايي با تاریخچه صنعت مبلمان در ایران
در نوشته پیشین، نگاهی به گذشته صنعت مبلمان در سطح جهان داشتیم. اکنون در این بخش، به سراغ تاریخ کهن مبلمان در ایران میرویم. ریشههای استفاده از مبلمان در این سرزمین به هزاران سال پیش بازمیگردد و ما در ادامه، این تاریخ پربار را مرور خواهیم کرد.
مبلمان در دوران هخامنشیان
این دوره به سالهای ۳۳۰ تا ۵۵۰ پیش از میلاد مربوط میشود. در زمان پادشاهی هخامنشیان، مبلمان در ایران نشانهای از عظمت و قدرت شاهان به شمار میرفت. در آن دوران، بیشتر مبلمان را از چوب، فلز، پوست حیوانات و سنگهای گرانبها میساختند و با رنگهای گوناگون و طرحهای زیبا آنها را میآراستند. طرحهای رایج در آن زمان اغلب از انسانها، حیوانات و گیاهان الهام گرفته میشد. از میان نقش حیوانات میتوان به شیر، گاو و هما اشاره کرد و از میان نقش گیاهان نیز درخت سرو، گل دوازدهپر و نیلوفر آبی دیده میشود. کهنترین مبل شناختهشده از روزگار هخامنشی، یک چهارپایه ساده است که به هزاره دوم پیش از میلاد تعلق دارد. این چهارپایه از جنس مفرغ است و در کاوشهای منطقه املش در استان گیلان پیدا شده است.
مبلمانهای دوران هخامنشی از فلز برنز ساخته میشدند. همچنین تصویر داریوش بزرگ، پادشاه هخامنشی، بر روی سنگهایی حکاکی شده که نشان میدهد او بر تخت پادشاهی نشسته است.
اگر سوالاتی دارید، مقاله موتور برق سایلنت چیست و برای چه کارهایی استفاده می شود؟ + روش بی صدا کردن موتور برق به شما کمک خواهد کرد.
مبلمان در دوران اشکانیان
این دوره تاریخی مربوط به حدود سالهای ۲۲۴ تا ۲۴۷ پیش از میلاد مسیح است. در آن زمان، مبلمان نیز نشاندهنده جایگاه اجتماعی و ثروت افراد به شمار میرفت. معمولاً برای ساخت مبلمان از چوب و دیگر مواد قابل ترمیم استفاده میشد.
طرحهای تزیینی در این دوره، مانند دوران هخامنشی، از نقشهای گیاهی، انسانی، حیوانی و هندسی الهام گرفته بود. بیشتر طرحهای هندسی به شکل مربع و دایره بودند. نقشهای گیاهی رایج نیز شامل گلهای چهارپر و خوشههای انگور میشد.
در آغاز، تختهای پادشاهی بیشتر شبیه چهارپایه بودند و پشتی یا تکیهگاهی نداشتند؛ اما به مرور زمان به آنها تکیهگاه اضافه شد و شکلی شبیه به صندلی پیدا کردند. از جمله نقشهای جانوری پرکاربرد در این دوره، تصویر سر عقاب بود.
در اینجا میتوانید اطلاعات کاملتری درباره آموزش تعمیر چرخ گوشت: آموزش قدم به قدم تعمیر+ نکات بسیار مهم بیابید.
مبلمان در دوران ساسانیان
این دوره تاریخی از سال ۲۲۴ تا ۶۵۱ میلادی را در بر میگیرد. در آن زمان، مبلمان بخشی مهم از هنر و فرهنگ دوره ساسانی به شمار میرفت و طرحهای آن اغلب بسیار پیچیده و هندسی بود. این وسایل از چوب، فلز و پارچه ساخته میشدند و با آرایههای ظریف و نقشهای هنری زیبا تزیین میشدند. تختهای پادشاهی نیز بیشتر شبیه نیمکتهای مجلل بودند.
نقشهای به کار رفته در تزیینات، از طبیعت و موجودات زنده الهام گرفته بودند. طرحهای گیاهی شامل شاخههای پیچیده و نیز نقش انگور و انار بود. از میان نقش حیوانات نیز میتوان به شیر اشاره کرد. علاوه بر این، نقش موجودات افسانهای مانند اسب بالدار، اسب عقاب و شیردال (گریفین) نیز بر روی مبلمان و تختها دیده میشد. شیر دال موجودی افسانهای است که بدن آن به شکل بدن شیر و سر آن به شکل سر پرنده عقاب و گوشهای آن به شکل گوش اسب است.
نمونههایی از این آثار را میتوان در نقشبرجستههای تخت جمشید و تخت کوروش مشاهده کرد.
شیر دال یکی از نقشهای نمادین و پرتکرار در مجموعه تاریخی تخت جمشید است. این نقش معمولاً به صورت موجودی افسانهای نمایش داده میشود که سر و پنجههای شیر و گوشها و شاخهای گاو را دارد.
این تصویر در معماری تخت جمشید، به ویژه در کنار پلکانها و درگاههای کاخها، دیده میشود. کارشناسان بر این باورند که شیر نماد قدرت، شجاعت و پادشاهی، و گاو نماد باروری، برکت و زندگی است. ترکیب این دو در قالب یک موجود افسانهای میتواند نشاندهندهی قدرت حاکمیت هخامنشی باشد که هم مظهر شکوه و فرمانروایی است و هم حافظ و پشتیبان آبادانی و رفاه سرزمین و مردمش.
به بیان دیگر، شیر دال تنها یک تزیین معماری نیست، بلکه پیامی نمادین از ایدئولوژی حکومت هخامنشیان را انتقال میدهد: پادشاهی که هم قوی و شکستناپذیر است و هم نگهبان و منبع خیر و برکت برای کشور.
مبلمان در دوره اسلامی
با آمدن دین اسلام به ایران در سده هفتم میلادی، فرهنگ و تمدن ایرانی دستخوش تغییر شد و از آموزههای اسلامی اثر پذیرفت. این دوران طولانی، شاهد معماری اسلامی، حکومت صفویان و سپس قاجارها بود. طراحی و ساخت مبلمان نیز در این سالها از هنر و فرهنگ اسلامی الهام میگرفت. تزئینات به کار رفته بیشتر شامل شکلهای هندسی، خطهای زیبا و آرایههای برگرفته از گیاهان بود و کمتر از نقش انسان یا حیوان استفاده میشد. با این حال، برای نخستین بار در همین دوره، نقشهای افسانهای مانند سیمرغ پدید آمد. چوب و دیگر مواد طبیعی، مواد اصلی ساخت وسایل بودند. در معماری آن زمان نیز رنگهایی مانند آبی، سبز و سرخ کاربرد فراوانی داشت.
مبلمان در دوران صفوی
مبلمانهای این دوره تاریخی، مربوط به سدههای شانزدهم تا هجدهم میلادی (سالهای ۱۵۰۱ تا ۱۷۳۶) است. در این زمان، جلوههایی از فرهنگ و هنر دیگر سرزمینهای اروپایی، بر کار مبلمانسازی در ایران نیز اثر گذاشت. برای ساخت این مبلمانها از مواد گوناگونی مانند چوب، صدف و عاج بهره میبردند. امروزه، شناختهشدهترین نمونههای مبلمان دوره صفوی را میتوان در کاخ چهلستون اصفهان مشاهده کرد.
به مناسبت روز جهانی صنایع دستی؛ ابزار باکیفیت و متنوع رونیکس، همراه هنرمندان ایرانی
مبلمان در دوران قاجار
این دوره تاریخی بین سالهای ۱۷۸۵ تا ۱۹۲۵ میلادی را در بر میگیرد. در آن زمان، مبلمان نشانهای از تجمل و لوکس بودن در مهمانیها و گردهماییهای دوره قاجار به شمار میرفت. برای ساخت این مبلمان از چوبهای ارزشمندی مانند گردو استفاده میشد و رویه آنها نیز با پارچههای بسیار گرانبها پوشانده میشد.
این موضوع را بهتر بشناسید با مطالعه آموزش تعمیر آبسردکن به بهترین شکل + ۸ نکته بسیار مهم.
نفوذ و الهامپذیری از اروپاییان در ساخت مبلمان این دوره، نسبت به زمان صفویه بسیار بیشتر بود. به همین دلیل در طراحی مبلمان قاجار میتوان ردپای سبکهای اروپایی مانند باروک و رنسانس را مشاهده کرد.
مشهورترین مبل ساخته شده در عصر قاجار، تخت طاووس است که به دستور فتحعلی شاه قاجار ساخته شد. این تخت از چوبهای گردو و چنار ساخته شده و با هنرهایی مانند میناکاری و خاتمکاری تزیین شده است. روی آن نیز نقشهای گل و اسلیمی به کار رفته است.
مبلمان در دوران پهلوی
این دوره زمانی بین سالهای ۱۹۲۵ تا ۱۹۷۹ میلادی را در بر میگیرد. در این سالها، طراحی مبلمان در ایران تحت تأثیر سبکهای مدرن اروپایی، به ویژه طرحهای فرانسوی قرار داشت. همزمان با ورود مدرنیته به کشور، مبلمانهای جدیدی با طرحها و مواد تازه پدید آمدند که در واقع تلفیقی از عناصر سنتی ایرانی و سبکهای مدرن بودند.
مبلمانی که با هنر منبتکاری تزئین شدهاند، سبکی سنتی و جاودانه دارند. در این سبک، قطعات چوبی با دست یا ابزار خاصی به شکلی هنرمندانه کندهکاری و برجسته میشوند تا نقشهای زیبا و پیچیدهای بر روی سطح چوب پدید آید. این طرحها اغلب الهامگرفته از طبیعت، مانند گلها، برگها و اسلیمیها هستند. مبلمان منبتکاریشده به دلیل ظرافت، دوام و زیبایی چشمگیر، اغلب در فضاهای لوکس و اصیل به کار میروند و حالوهوایی از شکوه و اصالت را به محیط میبخشند.
مبلمان دوره معاصر
پس از دوره پهلوی، به تدریج با رشد فناوری، زیاد شدن جمعیت و دگرگونی در فرهنگ و شیوه زندگی مردم، طراحی مبلمانها نیز امروزیتر شد و برای خانههای کوچکتر مناسبسازی گردید. امروزه اغلب جوانان سبکهای مدرن مبلمان را ترجیح میدهند؛ چرا که از یک طرف اندازه خانهها کاهش یافته و از طرف دیگر، علاقه آنان به سادگی و کمچیزی باعث شده تا رغبت کمتری برای خرید و انتخاب مبلمانهای کلاسیک داشته باشند. علاوه بر این، با پیشرفت فناوری، مبلمانهای چندکاره و هوشمندی که به اینترنت اشیا متصل میشوند، در حال گسترش هستند.
مبلمان امروزی و هوشمند
آشنایی با طرحهای رایج در دکوراسیون معاصر
سخن آخر
صنعت مبلمان در سالهای گذشته پیشرفت زیادی کرده است. با گسترش شهرها و دگرگونی شیوه زندگی مردم، نیاز به مبلمان امروزی و کاربردی بیشتر شده است. در ایران، این صنعت جایگاه مهمی هم در بازار داخل و هم در بازارهای خارجی دارد. شرکتهای زیادی در زمینه طراحی و ساخت مبلمان فعالیت میکنند و محصولات گوناگون و باکیفیتی برای بازار داخلی و بینالمللی تولید میکنند. امروزه مبلمان ساخت ایران به کشورهایی مانند عراق، ارمنستان، گرجستان، قزاقستان، امارات و آذربایجان صادر میشود.
هماکنون در ایران، ۶۱۴ واحد صنعتی و بیش از ۷۰۰۰ واحد صنعتی – تولیدی در زمینه ساخت مبلمان فعال هستند. در سال ۱۴۰۲ درآمد حاصل از صادرات مبلمان به ۱۴۵ میلیون دلار رسید که در مقایسه با سال ۱۴۰۱، رشد ۴۰ درصدی را نشان میدهد. صنعت مبلمان یکی از بخشهای کلیدی برای پیشرفت، رونق و توسعه اقتصادی کشور به شمار میآید. با افزایش توان صادراتی و بهبود عملکرد در بازارهای جهانی این صنعت، میتوان به رشد اقتصادی بیشتری در این زمینه دست یافت.
یک پاسخ
خیلی جذاب بود! نمیدونستم قدمت مبلمان در ایران به این اندازه طولانیه و این همه دوره تاریخی رو پشت سر گذاشته.